DİN & DİYANET DOSYASI : Hz. Ali – Muaviye Mücadelesinde Ziyâd b. Ebîh’în Konumu


Hz. Ali – Muaviye Mücadelesinde Ziyâd b. Ebîh’în Konumu

Yıl 2021, Cilt 7, Sayı 1, 12 – 32, 29.03.2021

Haci ATAŞ

https://doi.org/10.21551/jhf.855894

Öz

Ziyâd b. Ebîh (öl. 53/673), Arapların siyasî dehalarından biri olarak kabul edilir. Diğer dâhilerle mukayese edildiğinde Ziyâd, onların gölgesinde kalmaktadır. Ziyâd’ın babasının meçhul olması ve asil bir soydan gelmemesi muhtemelen onu diğer dâhilerin gerisinde bırakmıştır. Hz. Ali (öl. 40/661) zamanında genç yaşına rağmen onun en sâdık ve etkin bürokratlarından biridir. Bu dönemde Muâviye’nin (öl. 60/680) yoğun baskılarına rağmen onun tarafına geçmemiş ve halifesine bağlı kalmıştır. Hz. Ali’nin vefatından sonra Muâviye, onu kendi tarafına geçmesi için ikna etmiş ve asıl faaliyetlerini de bu dönemde icra etmiştir. Yönetimin Emevî soyuna geçmesi ile birlikte Ziyâd, bir zamanlar Muâviye’nin azılı düşmanı iken bu defa onun en karizmatik valisi hâline gelmiştir. Kendisine teslim edilen Irak bölgesini demir yumrukla yöneten Ziyâd, problemli bölgedeki başarısını belki de bu sert politikasına borçludur. Bu çalışmada, Hz. Ali-Muaviye çekişmesinde Ziyâd’ın duruşu ele alınacaktır. Hz. Ali döneminde Ziyâd’ı ona bağlayan etkenler ne idi? O dönemde kafa tuttuğu Muaviye’ye daha sonra neden biat etti ve onun en güvenilir adamlarından biri oldu? Dolayısıyla bu çalışmada okuyucu resmî halifesine mutlak itaat etmeyi ilke edinmiş sorumlu bir devlet adamı profili bulacaktır.

Anahtar Kelimeler

İslam Tarihi, Emevîler, Ziyâd b. Ebîh, Hz. Ali, Muâviye

Kaynakça

· Apak, Âdem. Ana Hatlarıyla İslâm tarihi. (Emeviler Dönemi). İstanbul: Ensar Yayınları, 18. Basım, 2019.

· Apak, Âdem. Ana Hatlarıyla İslâm Tarihi (Hulefâ-i Râşidîn Dönemi). İstanbul: Ensar Yayınları, 20. Basım, 2018.

· Apak, Âdem. “Emevîlerin Irak Siyaseti”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18/1 (2009), 103-128.

· Aycan, İrfan. “Emevî İktidarının Devamında Sakîf Kabilesinin Rolü”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 36/ (1997), 119-141.

· Aycan, İrfan. “Muâviye b. Ebû Süfyân”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 332-334. İstanbul: TDV Yayınları, 2005.

· Aycan, İrfan. “Ziyâd b. Ebîh”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 480-482. İstanbul: TDV Yayınları, 2013.

· Belâzürî, Ebü’l-Hasen Ahmed b. Yahyâ b. Câbir b. Dâvûd. Ensâbü’l-Eşrâf. thk. Züheyl Zekkâr – Riyâd ez-Zerkelî. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1417.

· Belâzürî, Ebü’l-Hasen Ahmed b. Yahyâ b. Câbir b. Dâvûd. Fütûhu’l-büldân. Beyrut: Dâru’l-Mektebe el-Hilâl, 1988.

· Dadan, Ali. “İslam Toplumundaki İlk Sivil Direniş Hareketlerinden Hucr b. Adî Hareketi ve Toplumsal Etkileri”. İSTEM 3/5 (2005), 203-221.

· Dîneverî, Abdülmenâm Âmir. el-Ahbârü’t-tıvâl. Kâhire: Dârü İhyâi’l-Kütübi’l-Arabi, 1960.

· Ebü’l-Arab, Muhammed b. Ahmed b. Temîm et-Temîmî. Kitâbü’l-Mihan. Riyad: Dârü’l-Ulûm, 1404.

· Gömbeyaz, Melek Yılmaz. “Ziyâd b. Ebîh Hayatı, Şahsiyeti, Devlet Adamlığı”. Bursa: Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2015.

· Halîfe Hayyât, Ebû Amr Halîfe b. Hayyât. Târîḫu Halîfe Hayyât. thk. Ekrem Ziya el-Ömerî. Dımeşk: Dâru’l-Kalem, 1397.

· Hamavî, Yâkût b. Abdullah el-. Muʻcemu’l-Büldân. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.

· İbn Asâkir, Ebû Muhammed Bahâüddîn el-Kāsım b. Alî b. el-Hasen. Târîḫu medîneti Dımaşḳ. thk. Amr b. Garame. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1415.

· İbn Haldûn, Ebû Zeyd Veliyyüddîn Abdurrahmân b. Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Hasen el-Hadramî. Târîḫ-u İbn Haldûn. thk. Halil Şehade. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1408.

· İbn Hallikân, Ebü’l-Abbâs Şemsüddîn Ahmed b. Muhammed b. İbrâhîm b. Ebî Bekr. Vefayâtü’l-aʻyân. thk. İhsan Abbas. Beyrut: Dârü Sâdır, 1994.

· İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ’ İmâdüddîn İsmâîl b. Şihâbiddîn Ömer. el-Bidâye ve’n-nihâye. thk. Abdulah b. Abdülmuhsin et-Türkî. Kâhire: Dârü Hicr, 1424.

· İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullāh b. Müslim. el-İmâme ve’s-Siyâse. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1418.

· İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullāh b. Müslim. el-Maʿârif. thk. Servet Ökkâşe. Kâhire: el-Heyetü’l-Mısriyyeti’l-Âmmeti Lilkitâb, 1992.

· İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullāh b. Müslim. Uyûnü’l-aḫbâr. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1418.

· İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem. thk. Rûhî Nuhâs vd. Muhtasar Târîḫi Dımaşḳ. Suriye: Dâru’l-Fikr, 1402.

· İbn Saʻd, Ebû Abdillâh Muhammed. Ṭabaḳātü’l-Kübrâ. thk. Ali Muhammed Ömer. Kâhire: Mektebetü’l-Hanci, 2001.

· İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec. el-Muntaẓam fî târîḫi’l-mülûk ve’l-ümem. thk. Muhammed Abdulkadir Ata-Mustafa Abdulkadir Ata. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1412.

· İbnü’l-Esîr, Ebü’l-Hasen İzzüddîn Alî b. Muhammed b. Muhammed eş-Şeybânî. el-Kâmil fi’t-târiḫ. thk. Abdullah el-Kâdi. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1415.

· Makdisî, Ebû Nasr el-Mutahhar b. Tâhir. el-Bed’ ve’t-Târîḫ. Bursaîd: Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Dîniyye, ts.

· Mesʻûdî, Ebü’l-Hasen Alî b. el-Hüseyn b. Alî. Mürûcü’ẕ-ẕeheb. thk. Esad Dâgir. Kum: Dâru’l-Hicre, 1409.

· Radî, Muhammed eş-Şerîf er-Radî el-Mûsevî el-Alevî. thk. Muhammed Hasan Nâil. Nehcü’l-belâġa. Mısır: y.y., ts.

· Sallabî, Ali Muhammed. ed-Devletü’l-Emeviyye. Beyrut: Dârü’l-Ma’rife, 1429.

· Sıbt İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Muzaffer Şemsüddîn Yûsuf b. Kızoğlu et-Türkî. Mir’âtü’z-zamân fî târîḥi’l-a’yân. Şam: Dârü’r-Risâle el-Âlemiyye, 1434.

· Söylemez, Mehmet Mahfuz. “Hucr b. Adiy hareketi”. Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi 3/9 (Şubat 2004), 31-48.

· Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr. Târîḫu’l-ḫulefâʾ. thk. Hamdi Demirdâş. Riyad: Mektebet-ü Nizâr Mustafa el-Bâz, 1425.

· Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr. Câmiʿu’l-beyân ve Târîḫu’l-ümem ve’l-mülûk. Beyrut: Dârü’d-Türâs, 1387.

· Wellhausen, Julius. Arap Devleti ve Sukutu. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1963.

· Yaʻkûbî, Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Ebî Ya‘kūb İshâk. Târîḥu’l-Yaʻkūbî. thk. Halil Mansûr. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1419.

· Zehebî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Osmân. Siyeru aʿlâmi’n-nübelâʾ. thk. Muhakkiklerden bir grup. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1405.

· Ziriklî, Ebû Gays Muhammed Hayrüddîn b. Mahmûd b. Muhammed b. Alî b. Fâris. el-Aʻlâm. y.y.: Dâru’l-İlm, 2002.

DOKUMANI BURADAN İNDİREBİLİRSİNİZ.

İnceleyeceğiz ...

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s