TARİH /// Esra ÇIPLAK : Memlûklerde La’bü’l-Kürre “Çevgân”


Esra ÇIPLAK : Memlûklerde La‘bü’l-Kürre “Çevgân”

LİNK : https://doi.org/10.48120/oad.1028632

Öz

Memlûk Devleti’nin tüm kademelerinde varlık bulduğu askerî yapı, disiplinli bir askerî eğitimin sonucudur. Memlûk sistemi olarak adlandırılan bu askerî eğitimin baş yapıtı sayılan furûsiyye ilmi içerisindeki aktiviteler, memlûklerin yeteneklerini geliştirmeleri için önemli olup fizîkî kondisyonla beraber pek çok konuda deneyim kazanmalarına neden olmuştur. Furûsiyye ilminin başlıklarından biri olan çevgân oyunu da bu minvalden olup Türk atlı bozkır kültüründen doğmuştur. Türklerin Orta Asya’dan Mısır’a getirdiği at kültürü ile askerlik kabiliyetlerini zinde tutan bu tür aktiviteler sadece talimgahta talim olarak değil aynı zamanda özel merasimlerde gösteri olarak sergilenmiştir. Edebiyatta bazen sevgilinin beni, bazen saçı bazen de aşkın kendisi olan çevgân bu yönüyle sanatın da konusu olmuştur. Askerî talim ve eğlencenin kesiştiği noktada çevgân, memlûklerde lâ‘bü’l-kürre olarak adlandırılmış ve bu makalede oyun tanıtılarak oyunun ana malzemesinin sorumlusu olan çevgândârın saray hizmetindeki önemine dikkat çekilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Memlûk, La‘bü’l-Kürre, Çevgân, Çevgândâr, Furûsiyye

Kaynakça

· Abdülbâsıt b. Halil ibn Şahin ez-Zahiri el-Hanefi, Neylü’l-emel fi zeylü’d-düvel, (thk. Abdüsselam Tedmüri), C.I/I, Mektebetü’l-Asriyye, Beyrut, 2002.

· Abdülmunim Macid, Nüzumu devleti selâtîni’l-memâlik ve rüsûmuhum fi mısır, C.II, Kahire, 1982. AYALON, David, “Memluk Devleti’nde Kölelik Sistemi”, (çev. Samira Kortantamer), Tarih İncelemeleri Dergisi, IV, 1989, ss. 211-247.

· AYAZ, Fatih Yahya, Memlükler Döneminde Vezirlik 1250-1517, İSAM Yayınları, İstanbul, 2009.

· Bedreddin Mahmûd b. Ahmed el-‘Aynî, ‘Ikd el-cumân fî tarihi ehl ez- zamân, ‘asr el-selâtin el-memlûkî, (thk. Muhammed Muhammed Emin), C.III, Dârü’l-Kütüb ve el-Vesâik el-Kavmiyye, Kahire, 2010.

· Celâleddin Abdurrahman es-Suyûtî, Tarihü’l-hulefâ, 1. Baskı, Beyrut, 1974.

· Cemal el-Gaytânî, Melâmihü’l-kahire fî elf sene, Dâru Nehde, Kahire, 1997.

· Ebu Şâme el-Makdîsî, Kitabu ravzateyn fî ahbâru devleteyn en-nuriyye ve’s-salâhiyye, (Haz. İbrahim Şemseddin), C.II, Dâr el-Kütüb el-İlmiyye, Beyrut, 2002.

· Ebû Şâme, Uyûnu’r-ravzateyn fî-ahbâri’d-devleteyn, (thk. Ahmed el-Beysûmî), C.I, İhyâü Turâsi’l-Arabî, Dımaşk 1991.

· Ebu’l-Abbas Şihabüddin Ahmed b. Abdulvehhab b. Muhammed el-Bekrî et-Teymî el-Kureşî en-Nüveyrî, Nihâyetü’l-ereb fî fununi’l-edeb, (thk. Mufîd Kamîha), C.VIII, Darü’l-Kütübi’l İlmiyye, Beyrut, 2004.

· Ebu’l-Abbas Şihabüddin Ahmed b. Ali el-Kalkaşandî, Subh el-a‘şa fî sınâ‘ati’l-inşâ, C.IV, V, VIII, Dârü’l-Kütübi’l-Hidiviyye, Kahire, 1915.

· Ebu’l-Fazl Şihabüddin Ahmed b. Ali b. Muhammed (ibn Hacer) el-Askalânî, İnbâ’ü’l-gumr bi-ebnâ el-‘umr, (thk. Hasan Habeşi), C.I, Kahire, 1969.

· Ebu’l-Mehâsin Cemâlüddîn Yusuf ibn Tagrıberdî, el-Menhelu’s-sâfî ve’l-müstevfî ba‘de’l-vâfî, (thk. M. Muhammed Emin), C.VI, Merkezü Tahkîki’t-Türâs, Kahire, 1990.

· Ebu’l-Mehâsin Cemâlüddîn Yusuf ibn Tagrıberdî, en-Nücûm ez-zâhire ez-zâhire fî mısr ve el-kahire, (thk. Muhammed Hüseyin Şemseddin), C.III, VI, VIII, IX, X, XII, XV, XVI, Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1992.

· Emin Muhammed Cemâleddin, en-Nüveyrî ve kitabuhu nihâyetü’l-ereb fî funûni’l-edeb, Dâru Sâbit, 1. Baskı, Kahire, 1984.

· Eşref Semir Tevfik, “el-Hayvan ve’t-Tayr fi’l-Buyût es-Sultaniyyetü’l-Memlûkiyye”, Mecelletü Külliyetü’l-Âdâb, 2/37, 2014, ss. 379-418.

· EYDURAN, Aysun, “Türk Kültürü ve Edebiyatında Çevgan Oyunu”, ERDEM Atatürk Kültür Merkezi Dergisi, S. 53, Nisan 2009, ss. 83-114.

· Halil ibn Şahin, Zübdetü keşf el-memâlik ve beyân et-tarak ve el-mesâlik, (nşr. Halil el-Mansur), Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1997.

· Said Abdülfettah Aşur, el-Asru’l-memâlik fi mısr ve’ş-şam, Darü’n-Nehdet’il-Arabiyye, Kahire, 1976.

· Said Abdülfettah Aşur, el-Müctem‘a el-mısrî fî ‘asr selâtîn ve el-memâlîk, Kahire, 1992.

· Selahaddin Halil b. Aybek es-Safedî, Kitâbu el-vâfî bi’l-vefeyât, (thk. Ahmed el-Arnavut-Türkî Mustafa), C.IX, Beyrut, 2000.

· Sıbt ibn Acemi, Kunuz ez-Zeheb fi Tarihi Haleb, C.II, Dârü’l-Kalem, Haleb, 1916.

· Tâceddin es-Sübkî, Mu‘îdü’n-ni‘am-makam ve meslek ahlâkı, (haz. Harun Yılmaz), Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları:123, İstanbul, 2019.

· Takîyyüddîn Ahmed b. Ali el-Makrîzî, Kitab el-mevâ‘iz ve el-i‘tibâr fî zikr el-hıtat ve el-âsâr, C.II, 3, (nşr. Muhammed Zinhum-Mediha eş-Şarkavî), Kahire, 1998.

· Takîyyüddîn Ahmed b. Ali el-Makrîzî, Kitâb es-sülûk li-ma‘rifet düvel el-mülûk, C.II, III, IV, V, (thk. Muhammed Abdulkadir Atâ), Dâr el-Kütüb el-İlmiyye, Beyrut, 1997.

· WALKER, Bethany Joelle, “Ceramic Evidence for Political Transformations in Early Mamluk Egypt”, Mamlûk Studies Review, 8/1, 2004, ss. 1–114.

· Yusuf Has Hâcib, Kutadgu Bilig, (Haz. Reşit Rahmeti Arat), MEB Yayınları Ankara, 1947.

DOKUMANI BURADAN İNDİREBİLİRSİNİZ.

İnceleyeceğiz ...

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s