DIŞ POLİTİKA DOSYASI /// Stratejik dengeler değişiyor : İsrail-Fas yakınlaşması


Stratejik dengeler değişiyor : İsrail-Fas yakınlaşması

22 Mayıs 2022

İsrail’in Fas’la yakınlaşmasına en çok sevinenler Fas kökenli Yahudiler oldu. Çoğunluğu İsrail ve Amerika’ya göç etmiş Fas kökenli Yahudilerin bu ülkedeki şu anki nüfusu 2 bin 200 kişi.

Altmış yıllık toplantılar ve gizli anlaşmalardan sonra İsrail tarafından Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri ile 2020’de imzalanan Abraham (İbrahim) Anlaşmasından sonra şimdi de Fas ve İsrail arasında diplomatik normalleşme sağlanıyor. Böylelikle Mağrip’te (Kuzey Afrika) stratejik dengeler yeniden yapılandırılmaya başlandı.

ABRAHAM (İBRAHİM) ANLAŞMASI NEDİR

İsrail’in iki Körfez ülkesi (Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri) ile ilişkilerini normalleştirme kararı, ABD Başkanı Donald Trump’ın yönlendirmesi ile gerçekleşmiş olsa da uzun bir süredir birçok Arap ülkesi İsrail ile ilişkilerini geliştirme arzusunu taşıyordu. 1979 yılında Mısır ile,1994 yılında da Ürdün ile barış anlaşmaları imzalayan İsrail, böylelikle iki Arap ülkesi ile daha tarihi anlaşmalar imzalamış oldu. İbrahim Anlaşması (Abraham Accords) adını taşıyan bu hukuki belgelerin temel farkı ise, İsrail ile bu antlaşmaları imzalayan Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Bahreyn’in, İsrail ile hiçbir zaman savaşmamış olmalarıydı. Dolayısıyla ilişkilerin mahiyeti farklıydı, bu sebeple de İbrahim Anlaşmasını barış antlaşmasından çok normalleşme vesikaları olarak görmek daha doğru olacaktır. Tabi bu gene de son derece önemli belgeler oldukları gerçeğini değiştirmez. 15 Eylül 2020’de Washington’da, Amerikan Başkanı Donald Trump’un katılımı ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve BAE Dışişleri Bakanı Abdullah bin Zayid el-Nahlan ve Bahreyn Dışişleri Bakanı Abdullatif el-Zayani arasında imzalanan anlaşma, İbrahim’in Yahudilerin ve Arapların ortak atası olduğunu vurguladıktan sonra, bölgede Müslümanlar, Hristiyanlar ve Yahudiler arasında barışın önemini ifade ediyor. Birleşik Arap Emirlikleri ve İsrail arasında barışın, diplomatik ilişkilerin ve normalleşmenin tesisini öngören bu belge, aynı zamanda karşılıklı olarak büyükelçiliklerin kurulmasını, ekonomik, bilimsel ve kültürel alanlarda işbirliği yapılmasını öngörüyor.

İSRAİL KÂRLI ÇIKTI

İsrail ile Fas arasındaki ilişkiler kazan-kazan mantığıyla işliyor. Washington, Fas’ın Batı Sahra’daki egemenliğini tanıması koşuluyla Rabat ile Tel Aviv arasında normalleşme başladı. Böylelikle İsrail Bahreyn ve Birleşik Arap Emirliklerinden sonra başka bir Arap ülkesi ile de ilişkilerini ihtiyatlı hâle getirdi. İbrahim Anlaşması’nı da garanti altına almayı başardı. Filistin liderler ise bu anlaşmayı davaya ihanet olarak niteledi. Aslında bu gelişmeler Arap ittifakının sonlandığını da gösteriyor.

KAZABLANKA-TEL AVİV HAVAYOLU AÇILDI

13 Mart’ta doğrudan Kazablanka ve Tel Aviv yolunun açılması İsrail basını tarafından büyük bir olay olarak karşılandı. Normalleşme öncesi bu havayolu rotası yasaktı. Şimdi ise İsrail’e Royal Air Maroc haftada dört uçuş yapıyor. 2021 yazında ise üç İsrailli şirket Marakeş ile bağlantı sağlamıştı. 15-23 Nisan tarihleri arasında Yahudiler fısıh bayramını rahatlıkla kutlayabildi. İbrahim Anlaşmasından sonra 40.000 Fas kökenli İsrailli turist olarak ülkeyi gezebildi. Yeni diplomatik anlaşma ile bu sayı artacak. Tur rehberlerinin birçoğu İbranice öğrenmeye başladı. Fas’taki Tur Rehberleri Federasyonu Başkanı Abdessadek Qadimi yaklaşık 80 rehberin İbranice öğrendiğini söyledi. Ayrıca Qadimi Yahudilerin Fas’ta iki bin yıllık bir geçmişi olduğunu sözlerine ekledi.

FAS KÖKENLİ YAHUDİLER SEVİNÇLİ

Yahudilerin nüfus olarak Mağrip’te en yoğun olduğu ülke Fas. 1948’te Yahudi cemaati Fas’ta 300.000 kadar. Daha sonra bu nüfusun büyük bölümü İsrail ve Amerika’ya göç ediyor. Ancak Fas asıllı Yahudiler ülkelerine bağlı kalmaya devam ediyorlar. JewishData Bank’ın 2020 verilerine göre ülkede 2.200 Yahudi kaldı. Faslı bir Yahudi olan Andre Azoulay, Kral II. Hasan’ın danışmanlığını yaptı. Daha sonra oğlu da VI. Muhammed’in danışmanlığını yapacaktı. Bu ortak hafıza Yahudilerle Faslıları birbirine yakınlaştırıyor. Bahreyn ve Birleşik Arap Emirliklerinin İsrail ile yakınlaşmasının sebebi İran’ı ortak düşman olarak görmeleridir. Ancak Fas’ı İsrail’e yakınlaştıran Yahudiler ile Faslıların duygusal ortaklıkları. Fas ile İsrail arasında ortak bir tarih var. Bu iç içe geçmeyle iki ülke arasındaki siyasi ve ekonomik ilişkiler gelişiyor.

MOSSAD FASLI SUBAYLARI EĞİTTİ

Filistin-İsrail gerginliği iki ülkenin ilişkilerini artık etkilemiyor. Ancak ikili ilişkilerde kırılmalar olmadı değil. Örneğin; İkinci İntifada sırasında VI. Muhammed İsrail’e sert tepki göstermişti. Rabat’taki Tel Aviv irtibat bürosunu da kapatmıştı. Ancak 2021’deki Filistin-İsrail çatışmasında Fas herhangi bir tepki göstermedi. Eskiden Arap ülkeleri Filistin’i gücendirmemek için gizliden gizliye İsrail ile görüşürken artık bu görüşmeleri açıktan yapıyor. Pan Arabizm’den uzaklaşan ilk lider de Fas kralı II. Hasan oldu. II. Hasan İsrail ile açıktan görüşmek istiyordu. Kral İsrail’in silah ve istihbarat gücünden faydalanmak istedi. Hatta bir dönem Faslı subayları MOSSAD eğitti. Bu iddianın sahibi ise İsrailli bilim insanı Yigal Bin-Nun’dur. General ve eski istihbarat şefi Shlomo Gazit Yediot Aharonot gazetesine verdiği demeçte Fas’ın Arap Birliği zirvesinde İsraillilerin casusluk yapmasına izin verdiğini iddia etti. Burada elde edilen bilgiler 1967 Arap-İsrail Savaşı’nda Arapların bölünmüşlüğünü İsraillilerin bilmesini sağladı.

İŞ İNSANLARI MUTLU

Faslı ve İsrailli iş insanları iki ülke arasındaki ilişkilerin normalleşmesiyle ticaretin artacağı gerekçesiyle mutlu. Kısa sürede iki ülke ticaret hacminin 500 milyon dolara çıkması bekleniyor. Fas’ta sanayi bölgelerinin oluşturulması, inovasyon alanında uzmanlık alışverişinde bulunulması, tarım-gıda ve sanayide ortaklaşa hareket edilmesi bekleniyor. VI. Muhammed Politeknik Üniversitesi ile İsrail üniversiteleri arasındaki anlaşmalar bağlantıyı güçlendirecek. Normalleşme ile birlikte Fas İsrail teknolojisini elde etmek için üçüncü bir ülkeyle ilişkiye girmek zorunda kalmayacak. Rabat, IAI, Barak MX uçaksavar ve füze savunma sisteminin satın alınması için 500 milyon dolarlık anlaşma imzaladı. Fas’ın amacı İsrail teknolojisini kullanarak insansız hava aracı üretebilmek. Birkaç ay önce İsrail şirketi Bluebird Aero Systems Fas’ta drone üretimi tesisi kurmak için sözleşme imzalamıştı.

Dr. Girayalp Karakuş
Odatv.com

İnceleyeceğiz ...

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s