RESEARCH DOCUMENT /// In Memoriam : Yuri Fedorovich Orlov, 1924-2020

In Memoriam : Yuri Fedorovich Orlov, 1924-2020

Published: Sep 28, 2020

Briefing Book #724

Based on the National Security Archive Electronic Briefing Book #482, August 13, 2014

Compiled and edited by Svetlana Savranskaya and Tom Blanton
Editorial assistance by Anya Melyakova and Allison Brady
Special thanks to Sidney Orlov

For more information, contact:
202-994-7000 or nsarchiv

Mourning a Giant of Physics and Human Rights

Founder of Moscow Helsinki Group, Orlov Proposed “Glasnost” almost 15 Years Before Gorbachev

Yuri Orlov Physics Publications and Reports

Yuri Orlov in Siberian exile 1984.

Washington, D.C., September 28, 2020 – The National Security Archive mourns the death of our friend and inspiration, the human rights legend and distinguished physicist Yuri Orlov. Founder of the Moscow Helsinki Group in 1976, Yuri Fedorovich passed away on September 27 at the age of 96.

The Archive’s tribute to Yuri Orlov, published on the Web today, features an extensive collection of formerly secret Soviet and U.S. documents on Orlov’s courageous career as a Soviet dissident, including his historic 1956 speech at his physics institute in Moscow, the text of his legendary “Thirteen Questions to Brezhnev” where he proposed “glasnost” almost 15 years before Gorbachev, and KGB reports on his leadership of the Moscow Helsinki Group.

The posting also includes Orlov’s complete publications list as an active research physicist, his 2009 Vernon Hughes Memorial Lecture at the Brookhaven National Laboratory, and video of Orlov’s White House meeting with President Ronald Reagan in 1986.

The documents include detailed KGB, Communist Party Central Committee and Politburo documents, together with parallel CIA and White House assessments, that suggest how courageous human rights activism by leading Soviet scientists like Orlov as early as 1956 fundamentally threatened the repressive Soviet system while setting the stage for the late 1980s perestroika/glasnost period that ended the Cold War.

Yuri Orlov and Ronald Reagan (with interpreter) in the Oval Office, October 7, 1986. Credit: Reagan Presidential Library.

The documents show that through organizing the Moscow Helsinki Group (with Lyudmila Alexeyeva) in May 1976, Orlov institutionalized human rights monitoring based on the principles in the 1975 Helsinki Final Act, signed by the USSR and even published in Pravda. Multiple other Helsinki groups soon followed throughout Eastern and Western Europe, the U.S. and the Soviet Union, contributing enormous intellectual capital to the international human rights movement and to social processes that culminated in the peaceful revolutions of 1989. The Moscow Helsinki Group remains the oldest still-functioning human rights organization in Russia, and Orlov subsequently became honorary chairman of the International Helsinki Federation.

Orlov survived multiple repressions by the authorities: fired from his Moscow physics institute and denounced in Pravda for his 1956 speech, he was effectively banned from working in the main institutes and had to pursue his scientific career in distant centers such as Yerevan and Novosibirsk, where sympathetic physicists supported him. In 1972 Orlov came back to Moscow at the Terrestrial Magnetism Institute but soon lost his job there for the multiple sins of co-founding the first Soviet chapter of Amnesty International and speaking out against the persecution of fellow physicist Andrei Sakharov.

The Archive’s tribute today includes Orlov’s famous letter to the General Secretary of the CC CPSU, Leonid Brezhnev, “On the causes of intellectual backwardness of the USSR and proposals to overcome it,” also known as “Thirteen Questions to Brezhnev,” which he wrote in September 1973. In this letter Orlov points to the isolation of Soviet scientists from their Western colleagues and suppression of free speech and information as causes of intellectual backwardness even when the Soviet Union has “wonderful researchers and wonderful results.” In the letter, the dissident physicist demands reforms that would build democracy on the basis of socialism, which would include dismantling of the repressive apparatus and official “scientific” ideology, introducing elements of capitalist economy, and allowing free travel abroad and exchange of ideas. He calls the Soviet system under Stalin “slavery without private property.” In the four pages of the letter, Orlov criticizes Marxism as a theoretical construct and lays out his vision of a comprehensive reform of the Soviet system starting with, “as the first step—abolition of censorship of the press, free exchange of information, glasnost.”

Orlov’s open letter “Thirteen Questions to Brezhnev” (original and translation)

Arrested by the KGB in February 1977 for his Helsinki Group initiative, Orlov suffered through KGB prisons, a three-day farce trial in 1978, years in hard labor camps at Perm-35 and -37, and internal exile in Siberia, before being deported from the Soviet Union in 1986. According to Anatoly Chernyaev’s notes of the Soviet Politburo session of September 22, 1986, President Reagan had only agreed to have a summit with Soviet leader Mikhail Gorbachev at Reykjavik, Iceland (it would take place in October), on the conditions that the Soviets release imprisoned American journalist Nicholas Daniloff (he was traded for Soviet spy Gennadi Zakharov, jailed in New York), and "if there was a positive response" to American demands for action on a list of 25 Soviet dissidents imprisoned or in internal exile. Of that list, Chernyaev’s notes show Gorbachev ordered the release of only Orlov, saying "we should not agree to more than Daniloff and Orlov in one month. The people will not understand us. We also have our limits."

Orlov and Reagan face the media in the White House Cabinet Room, October 7, 1986. Credit: Reagan Presidential Library.

President Reagan received Orlov at the White House on October 7, 1986, only days after Orlov’s arrival in the U.S. and three days before the beginning of the Reykjavik summit. According to Orlov’s account in his memoirs, Dangerous Thoughts: Memoirs of a Russian Life (New York: William Morrow and Company, 1991), Reagan told him that the U.S. had asked for the Soviets to release Andrei Sakharov and let him immigrate to Boston, but the Soviets had said impossible because Sakharov knew too many nuclear weapons secrets. Orlov advised Reagan not to ask for Sakharov’s emigration but only for his release, to stay in the Soviet Union but freely. For the next several months (and years), Orlov traveled and spoke throughout Europe and the U.S. to bring attention to the remaining dissidents in the USSR, who were subsequently released "like drops of blood squeezed from a stone."

Orlov went on to serve as a Visiting Fellow in 1988 at CERN, the European nuclear research center, and as Senior Scientist starting in 1987 in the Nuclear Studies Laboratory at Cornell University, where he became Professor of Physics and Government in 2008. While his early physics research in the USSR had focused on the design of particle accelerators, including a proton synchrotron at his institute (the Heat Engineering Laboratory, subsequently ITEP) in Moscow and the electron synchrotron at the Yerevan Physics Institute in Armenia, Orlov’s work at CERN and in the U.S. focused on elementary particle spin physics and measurement of subatomic particles, as well as the foundations of quantum mechanics.

Yuri Orlov meeting White House chief of staff Donald Regan, introduction by President Reagan, October 7, 1986. Credit: Reagan Presidential Library.

The Brookhaven National Laboratory’s famous Muon (g-minus-2) Collaboration (now at Fermilab) recruited Orlov in 1987 based on his early publications from Yerevan about particles in magnetic fields (g-2 rings), and he later became a founding member of Brookhaven’s Electric Dipole Moment Collaboration. These collaborations have produced experimental results that suggest "new physics beyond the Standard Model," according to Orlov’s friend and colleague Vernon Hughes, to whom Orlov paid tribute in an eloquent 2009 memorial lecture. As a Brookhaven statement from 2002 explains, "The g-2 value measures the effects of three of the four forces known to exist in the universe — the strong force, the electromagnetic force, and the weak force (but not the fourth force, gravity) — on a characteristic of these particles known as ‘spin,’ which is somewhat similar to the spin of a toy top." For more details on Orlov’s physics career, see the Cornell Physics Department web page.

Orlov received his first visa to return to the USSR in June 1989 in the middle of Gorbachev’s glasnost and nationally televised sessions of the newly elected Congress of Peoples’ Deputies — including Andrei Sakharov. Orlov’s remarkable visit, recounted in the memoir Dangerous Thoughts, included reunions with his children and human rights activists, and even a speech on the platform of the Luzhniki sports complex where the nascent "Memorial" association held massive public meetings chaired by "my physicist friend" Lev Ponomaryov, who had helped keep Orlov alive in exile.

Sidney and Yuri Orlov with Archive director Tom Blanton at the 30th anniversary celebration of the Moscow Helsinki Group, 2006. Photo: Svetlana Savranskaya.

After continued visa drama, Orlov also returned to Moscow in May 1990 for the International Helsinki Federation’s annual meeting, as the IHF’s honorary chairman. Orlov’s continued engagement with the international human rights struggle was dramatically highlighted at the 30th anniversary celebration in 2006 of the founding of the Moscow Helsinki Group.

The authors of this posting express our warmest thanks and deepest condolences to Sidney Orlov, who worked so closely with us and with her late husband to memorialize the Moscow Helsinki Group and Yuri Orlov’s extraordinary career.


Document 1: Resolution of the Presidium of the RSFSR Supreme Court, August 29, 1990

Source: Personal Archive of Yuri Orlov, courtesy of Sidney Orlov

This resolution of the Presidium of the RSFSR Supreme Court reverses the ruling of the Moscow City Court and the subsequent ruling on appeal of its own Collegium on criminal cases of May and July 1978, which convicted Yuri Orlov under Article 70 of the RSFSR Criminal Code for anti-Soviet agitation and propaganda and sentenced him to 7 years of labor camps followed by 5 years of exile. The document goes through the incriminating evidence cited in the original Court decisions and finds that Orlov’s actions do not constitute a crime under Article 70 because there was no criminal intent on his part to "undermine or weaken the Soviet state."

Document 2: Yuri Orlov’s Statement at the Party Meeting of the Heat Engineering Laboratory of the USSR Academy of Sciences, 23 March 1956.

Source: Yuri Orlov’s personal archive

In 1956, Yuri Orlov is a junior scientist at a very prestigious lab in Moscow-the future Institute of Theoretical and Experimental Physics of the Academy of Sciences. A genuine believer in democratic socialism, he takes the results of the XX Congress of the Soviet Communist Party (CPSU) to heart and welcomes Nikita Khrushchev’s speech denouncing Joseph Stalin’s cult of personality and political repressions. He thinks that there should be wide discussion of the speech. Along with several other researchers, he challenges Party members to reflect on Stalinism and the way Soviet society reacted to it. Orlov’s presentation at the meeting is stunningly direct and fearless. He condemns the Stalin period as "a shameful page in the history or our country" and questions the democratic nature of the Soviet regime. Here a rising nuclear scientist comes out as a human right activist at heart. This statement would soon cost him his Moscow career.

Document 3: Report by I. O. Shmelev, Head of the Political Department of the Heat Engineering Laboratory of the USSR Academy of Sciences to the CC CPSU, 31 March 1956

Source: Russian State Archive of Contemporary History (RGANI), Fond 4, opis 16, delo 24

The head of the Political Department of the lab immediately grasps the importance and sensitivity of what happened at the Party meeting and sends a report all the way to the Central Committee of the CPSU. He summarizes statements by several outspoken Communists who shared Orlov’s views and calls Orlov the main instigator, the "leader of the choir." In the report, Shmelev presents himself as the voice of reason at the Party meeting trying to rein in Orlov and his supporters. Shmelev suggests that the perpetrators be punished by expulsion from the Party and from the lab, and proposes to disband the primary Party organization and conduct educational ideological work among the scientists. The report provides a marvelous vignette of the life of a Moscow Party organization in the early post-Stalin years, where mass fear still reigned and destalinization efforts were only superficial.

Document 4: Draft Resolution of CC CPSU about Hostile Outbursts at the Meeting of the Party Organization of the Heat Engineering Laboratory of the USSR Academy of Sciences on the Results of the XX Congress of the CPSU Prepared by Comrades Mezentsev, Churaev, Shmelev, Belyaev, Furtseva, Shepilov, Suslov, undated, circa 4 April 1956.

Source: Yuri Orlov’s personal archive

This draft resolution condemns the statements by Orlov and his supporters at the Party meeting and suggests strong measures to punish the perpetrators. The significance of this draft is that it was prepared at a very high level-among the authors are the Ekaterina Furtseva, First Secretary of the Moscow City Party Bureau, the first woman member of the Politburo and future Minister of Culture of the Soviet Union; Mikhail Suslov, full member of Politburo in charge of ideology; and Dmitry Shepilov, member of the Presidium and future Foreign Minister. The draft outlines punitive measures against Orlov and his supporters and organizational measures against the Party group of the lab. The authors also suggest that the author of the report published above-Shmelev, the head of the political department of Orlov’s lab-be fired for failing his responsibilities. His diligence in writing the report did not help him, nor did contributing to this draft resolution.

Document 5: Resolution of the Presidium of the CC CPSU "About Hostile Outbursts at the Meeting of the Party Organization of the Heat Engineering Laboratory of the USSR Academy of Sciences on the Results of the XX Congress of the CPSU," 5 April 1956. Strictly Secret.

Source: Russian State Archive of Contemporary History (RGANI), Fond 3, opis 14, delo 13

The importance of the incident at the Heat Engineering Lab is underscored once again by the fact that a resolution was passed by the highest ruling party body, the CC CPSU Presidium, condemning the "outbursts" and ordering the expulsion of Orlov, Avalov, Nesterov and Schedrin from the Party and from the lab. The resolution approved the draft and measures to disband and re-subordinate the primary Party cell to root out the emerging dissent. The resolution actually reaffirms the correctness of the general Party line and the impermissibility of deviations from it, which shows the limits of Khrushchev’s destalinization.

Document 6: Yuri Andropov, Chairman of the KGB, Memorandum to the Politburo, 29 December, 1975.

Source: U.S. Library of Congress, Manuscript Division, Dmitrii A. Volkogonov Papers, Reel 18, Container 28

Yuri Andropov gives the Politburo an alarming report on dissent in the USSR in connection with criticisms of Soviet human rights abuses by the French and Italian Communist parties. The main thrust of Andropov’ report is how to keep the internal opposition in check in the aftermath of the signing of the Helsinki agreement and the following increase of international pressure on the USSR. He gives the number of political prisoners as 860; the number of people who received "prophylactic treatment" in 1971-74 as 63,108; and states that there are many more "hostile elements" in the country, and that "these people number in the hundreds of thousands." Andropov concludes that the authorities will have to continue to persecute and jail dissidents notwithstanding the foreign attention. This document sets the stage and provides a good preview of what would happen after the Moscow Helsinki Group (MHG) was founded in May 1976.

Document 7: KGB Memorandum to the CC CPSU, "About the Hostile Actions of the So-called Group for Assistance of Implementation of the Helsinki Agreements in the USSR," 15 November 1976.

Source: U.S. Library of Congress, Manuscript Division, Dmitrii A. Volkogonov Papers, Reel 18, Container 28

The KGB informs the Politburo about the activities of the MHG for the first time six months after its founding. The report gives a brief history of the human rights movement in the USSR as seen from the KGB. Andropov names each founding member of the group and charges it with efforts to place in doubt Soviet sincerity in implementing the Helsinki Accords. The document also alleges MHG efforts to receive official recognition from the United States and reports on its connections with the American embassy.

Document 8: Helsinki Monitoring Group, "Special Notice," 2 December 1976.

Source: Memorial Society, Moscow, Archive of History of Dissent, Fond 101, opis 1, Box 2-3

This notice, one of a series by the MHG publicizing official Soviet misconduct, testifies to the increasing harassment of members of the group by the KGB. This time it is the son of co-founding member Malva Landa who has been warned that he might lose his job. The document is signed by Lyudmila Alexeyeva, Orlov and other leading MHG members.

Document 9: Memo from Andropov to CC CPSU, "About Measures to End the Hostile Activity of Members of the So-called Group for Assistance in the Implementation of the Helsinki Agreements in the USSR," 5 January 1977.

Source: U.S. Library of Congress, Manuscript Division, Dmitrii A. Volkogonov Papers, Reel 18, Container 28

After the two informational reports above, the KGB started to get serious about terminating the activities of the MHG. This report charges that the group is capable of inflicting serious damage to Soviet interests, that in recent months group members have stepped up their subversive activities, especially through the dissemination of samizdat documents (and particularly the MHG reports), undermining Soviet claims to be implementing the Helsinki Final Act. The Procuracy would later develop criminal charges to put an end to these activities.

Document 10: Resolution of the Secretariat of the CC CPSU, "On Measures for the Curtailment of the Criminal Activities of Orlov, Ginsburg, Rudenko, and Ventslov," 20 January 1977.

Source: The Bukovsky Archive, Soviet Archives at INFO-RUSS, Folder 3.2

Following the recommendations of the KGB report above, and another report submitted by Andropov on January 20, the CC CPSU Secretariat decides to "intercept and curtail the activities" of Orlov, Ginzburg, Rudenko and Ventslov of the MHG, and the Ukrainian and Lithuanian Helsinki groups. All four would be arrested soon after the resolution.

Document 11: Memo from Secretary of State Cyrus Vance to President Jimmy Carter, 14 February 1977.

Source: Carter Presidential Library

In this memo for the President, Secretary Vance reveals the increasing problems Soviet Jews are facing when attempting to emigrate. There have been increased difficulties in receiving invitations to immigrate from abroad through the Soviet mail and no prominent Jewish emigration cases have been resolved in the past month. Additionally, one disturbing development is the showing of an "anti-Zionist" movie on Soviet national television and the appearance of several articles in the national press that discourage potential emigrants from applying to emigrate.

Document 12: Extract from CC CPSU Politburo Meeting, "About the Instructions to the Soviet Ambassador in Washington for His Conversation with Vance on the Question of ‘Human Rights’," 18 February 1977.

Source: Russian State Archive of Contemporary History (RGANI), Fond 89, Opis list 25, Document 44

After Orlov and Alexander Ginzburg are arrested and Lyudmila Alexeyeva goes into exile, and anticipating the visit of Secretary of State Vance to Moscow in March, the Politburo discusses a rebuff to the Carter administration on human rights issues. Ambassador Anatoly Dobrynin is instructed to meet with Vance and inform him of Soviet "bewilderment" regarding Carter administration attempts to raise the issue of Ginzburg’s arrest. Dobrynin should explain to administration officials that human rights is not an issue of inter-state relations but an internal matter in which the United States should not interfere.

Document 13: Memo from Jody Powell to President Carter, "Soviet Dissidents," 21 February 1977.

Source: Carter Presidential Library

White House Press Secretary Jody Powell advises President Carter that he should reach out to the Soviets informally, either in a phone call with Dobrynin or through National Security Advisor Zbigniew Brzezinski, prior to his upcoming meeting with Vladimir Bukovsky in order to prevent a public reaction on their part and forcing the President into a position of having to avoid the appearance of backing down. The President must convey to the Soviets that it is necessary for him to build domestic political support for arms control and détente more generally. Additionally, Powell argues, the American people will not "support a policy that abandons our position in support of basic human rights." The Soviets, he says, "are sophisticated enough to understand that the domestic political flexibility we need to make progress in other areas is enhanced by your position on human rights."

Document 14: Cable from the U.S. Embassy in Warsaw to the Secretary of State, "U.S. Government Initiatives on behalf of Human Rights in the USSR," 7 March 1977.

Source: Carter Presidential Library

This cable details the actions taken by the U.S. government in order to fight for human rights in the Soviet Union. They consist of a balanced implementation of the Helsinki Final Act, discussion at the Belgrade CSCE Review Meeting of human rights violations by the Soviets, the dispatch of diplomatic observers to the trials of activists, U.S. assistance to private groups promoting human rights in the USSR, support for the right of emigration, and efforts to secure the release and emigration of imprisoned activists.

Document 15: Memo from Secretary of State Vance to President Carter, 23 May 1977.

Source: Carter Presidential Library

In this memo, Vance states the flow of Jewish emigrants from the Soviet Union has remained constant, despite the fact the Soviets have stepped up their harassment of Jewish activists. Recently, prominent Soviet Jews have had their apartments searched, been called in for questioning by the KGB, and been named in the press as being "anti-Soviet." At the same time, several Jewish "refuseniks" have been allowed to emigrate. The Soviets have employed this mix of tactics in order to allow Jews to continue to emigrate so that they will not be called out for cutting off emigration opportunities, while still ensuring that emigration is risky and discouraged.

Document 16: National Security Council, Global Issues [Staff], to Zbigniew Brzezinski, U.S. National Security Advisor, "Evening Report," 7 June 1977.

Source: Carter Presidential Library

This report to their boss by the staff of the Global Issues directorate of the National Security Council on their daily activities includes a remarkable initial paragraph describing internal U.S. government discussions of the Moscow Helsinki Group (called here "the Orlov Committee"). Staffer Jessica Tuchman says a State Department-hosted group of experts agree that "the hidden bombshell in the whole human rights debate with the USSR" is the fact that the nationalist movements in the Soviet Union all see human rights activism as just the "first step" to autonomy-thus the real threat to the Soviet government.

Document 17: White House Memorandum, 24 June 1977.

Source: Carter Presidential Library

This memorandum discusses a letter from Congressman Lester Wolff that condemns the Soviets for the arrest of Anatoly Shcharansky and the persecution of Orlov, and urges the White House to push for closer monitoring of government compliance with the provisions of Helsinki. The memo warns that taking too harsh a stance against the Soviets at this point could create complications.

Document 18: Central Intelligence Agency, Directorate of Intelligence, "The Evolution of Soviet Reaction to Dissent," 15 July 1977.

Source: Carter Presidential Library

This document traces the Soviet government’s response to dissident activity especially in light of their agreement to the human rights provisions outlined in Basket III of the Helsinki accords. The authors note that the Soviet Union signed the accords assuming it would not result in an increase in internal opposition, but that instead the Basket III provisions have provided a rallying point for dissent. The analysis also suggests that internal protests sparked by food shortages and the open criticism of the Eurocommunists, including the French and Spanish Communist parties, are further causes of the current Soviet crackdown on internal opposition. The document mentions political unrest in Eastern Europe as well as the new human rights campaign by the United States government-which has prompted dissidents to make their appeals directly to the U.S.-as reasons for Soviet anxiety. Next, it outlines the Soviet government’s much harsher measures against dissidents in the wake of the Helsinki accords. These include the arrests of members of the Helsinki Watch Group, the cutting off of access to the West, and accusations of espionage leveled at dissidents. Further, it concludes that the Soviet government’s increased anxiety over dissent is the result of a variety of factors, including the approach of the Belgrade conference and their general fears of increased Western contact leading to popular discontent and a variety of alleged social vices.

Document 19: State Department Minutes, "Meeting of the Interagency Coordinating Committee," 6 December 1977.

Source: Carter Presidential Library

In this meeting, Vance’s chief Soviet affairs adviser Marshal Shulman opens by exploring the dichotomy in Soviet actions. On the one hand, SALT and Comprehensive Test Ban (CTB) negotiations are going well and the Soviet attitude is positive, and it is clear that they want an agreement. However at the same time, the Soviet Union is guilty of many individual cases of regressive and repressive behavior, including the cases of Orlov, Shcharansky, and Ginzburg. The tone of U.S.-Soviet relations, he notes, may be affected by these circumstances. However, for the most part, current negotiations are moving forward reasonably well.

Document 20: Memo from Joyce Starr to Arthur Goldberg, "Update on Shcharansky and Kuznetsov cases," 31 January 1978.

Source: The Carter Presidential Library

This memorandum contains a list of facts about the Shcharansky trial and the imprisonment of Edward Kuznetsov, communicated to Arthur Goldberg (U.S. Ambassador to the Belgrade Conference on Human Rights) from White House staffer Joyce Starr’s meetings with Avital Shcharansky and Sylva Zalmanson, Kuznetsov’s wife. Starr writes that despite the claims of the Moscow court, Shcharansky’s mother has not been allowed to see him, and that she has been told by the court and by the KGB that it is a closed trial and that she will not have permission to see him until after the sentencing. She continues, writing that the Moscow court has refused to show the decree that extended Shcharansky’s trial for six months and that the Soviets are acting in conflict with their own laws on criminal procedure. According to Soviet law, Shcharansky ought to be consulted regarding the selection of a lawyer, but instead his mother has been given this task. Starr adds that over 100 people have been questioned about the Shcharansky case, including a prisoner blackmailed to testify against him. Finally, Starr notes that the only lawyer in the Soviet Union who agreed to take the case was subsequently exiled. She adds a note on Kuznetsov, who was force-fed as a result of his hunger strike, indicating that his relatives’ requests to see him have been repeatedly denied.

Document 21: Central Intelligence Agency, National Foreign Assessment Center, "Human Rights Review, 5-11 May, 1978," 12 May 1978.

Source: Carter Presidential Library

In the "Human Rights Review for May 5-11, 1978," the Central Intelligence Agency’s National Foreign Assessment Center states that Orlov may go on trial within a week and will most likely be charged with the same general offense as Ginzburg. Both dissidents were arrested in February of the previous year, but few details into the investigation of Orlov have been publicly released.

Document 22: Secretary of State, to American Embassy Moscow, "Statement on Orlov," 18 May 1978.

Source: Carter Presidential Library

This public statement from the State Department’s noon press briefing, sent by cable to the U.S. Embassy in Moscow and Consulate in Leningrad, uses the strongest language to date on the Orlov case, no doubt informed by Alexeyeva and other Orlov colleagues in exile. Here, the U.S. "strongly deplores" Orlov’s conviction and calls it a "gross distortion of internationally accepted standards," since the activities for which he is being punished are simply the monitoring of Soviet performance under the Helsinki Final Act.

Document 23: Central Intelligence Agency, National Foreign Assessment Center, "Human Rights Review, 12-18 May, 1978," 19 May 1978.

Source: Carter Presidential Library

The National Foreign Assessment Center states that Orlov was convicted on May 18 for engaging in "anti-Soviet activity." The court has passed down the maximum sentence of seven years in a Soviet labor camp, plus five years of internal exile. "His conviction was to be expected, but the proceedings were a travesty," the report notes, "as access to the courtroom was limited and Orlov was not allowed to call defense witnesses and was continually interrupted by the presiding judge. The prosecution claimed that Orlov disseminated fabricated and slanderous information about the Soviet Union to foreign sources, but made no mention of his leadership of the ‘Helsinki Group’."

Document 24: Central Intelligence Agency, National Foreign Assessment Center, "Human Rights Review, 19-25 May, 1978," 26 May 1978.

Source: Carter Presidential Library

The National Foreign Assessment Center reports that, while international attention is focused on the trials of Orlov and Georgian dissident Zviad Gamsakhurdia, the Soviet Union is taking other anti-dissident steps as well. For example, the leader of the psychiatric abuse monitoring committee, Aleksandr Podrabinek, was arrested, supposedly for failing to report a crime against the state. Additionally, Jewish "refusenik" Iosif Begun was arrested for illegally residing in Moscow, and one of the leaders of the dissident workers’ "free trade union," Paplavskiy, was tried and sentenced to one year in a labor camp for vagrancy. Finally, several dissidents protesting outside the Orlov trial were detained for questioning. The Party organ Pravda has printed articles that suggest Orlov and Shcharanskiy both were working for U.S. intelligence services.

Document 25: "Background Memorandum: Shcharanskiy Case" and "Statement By Department Spokesman: Shcharanskiy Trial," June 1978.

Source: Carter Presidential Library

The "Background Memorandum" reports that the investigation period of the Shcharansky case is over, but charges still have not been made public. Soviet "evidence" of his illegal activities include his connections to physician Sanya Lipavskiy and Los Angeles Times correspondent Robert Toth and other alleged acts against Soviet interests. The "Statement by Department Spokesman" expresses great concern for Shcharansky, given how long he has been held without trial and that he was denied legal counsel. This raises doubts in the minds of State Department officials about the fairness of Shcharansky’s trial and the protection of his human rights. The U.S. will stand up to protect his rights, the document notes, especially after Soviet press accusations of engaging in espionage on behalf of the United States.

Document 26: Central Intelligence Agency, National Foreign Assessment Center, "Human Rights Review, 26 May-1 June, 1978," 2 June 1978.

Source: Carter Presidential Library

In this edition of "Human Rights Review," the National Foreign Assessment Center states that Soviet authorities are maintaining pressure on dissidents in the wake of the Orlov and Gamsakhurdia trials. Orlov’s wife has not been allowed to see him and, the daughters of imprisoned Ukrainian Baptist leader Georgiy Vins have been refused permission to immigrate to Canada. Many Jewish refuseniks and other dissidents have carried out acts of individual protest, including hanging protest banners from apartments and even threatening public self-immolation.

Document 27: White House Memorandum from Joyce Starr to Robert Lipshutz and Stuart Eizenstat, "Human Rights Policy and Coordination," 18 June 1978, and "CSCE: Failure of U.S. Diplomacy," and "Ambassador Arthur Goldberg," 19 June 1978.

Source: Carter Presidential Library

In "Human Rights Policy and Coordination," Starr critiques the U.S. for failing to consolidate control and coordination of its human rights policy within the White House. She proposes that the solution to this problem is to have a high visibility person in the White House assume responsibility. In "CSCE: Failure of U.S. Diplomacy," Starr states that the U.S. embassies in Eastern Europe have failed to convey CSCE priorities, including human rights, to their host governments. Even though both the U.S. and Soviet governments have signed onto the Helsinki Protocol, the U.S. has not given specific explanations of precise expectations to the Soviet Union. She urges that this be done immediately. Finally, in "Ambassador Arthur Goldberg," Starr conveys that the Ambassador has accepted the President’s request for him to serve as a member of the World Court.

Document 28: Central Intelligence Agency, National Foreign Assessment Center, "Human Rights Review, 16-22 June, 1978," 23 June 1978.

Source: Carter Presidential Library

The National Foreign Assessment Center states that in Poland, the dissident Movement for the Defense of Human and Civil Rights (RUCH) is adopting a more combative stance. Recently-elected members to Opinia, RUCH’s publication, have stated that they would favor taking more aggressive actions, but no specific steps have been indicated. For the past two years, the dissidents have won concessions from the regime, but a more aggressive approach by them may lead to the regime taking stronger countermeasures as well. Additionally, the recent sentencing of Orlov has led to protests from much of the European scientific community. These Soviet human rights violations may jeopardize future European-Soviet scientific exchanges, but they also further increase the sensitivity of European scientists to the plight of their Soviet counterparts.

Document 29: Memorandum from Joe Aragon to Hamilton Jordan, "Human Rights," 7 July 1978.

This memorandum discusses Soviet treatment of dissidents, as monitored by Joyce Starr. Aragon notes that the overall Soviet campaign against dissidents continues despite Carter’s forceful public stance on human rights. He writes that if anything dissidents have become further shut out of Soviet society since Carter came to office. He specifically mentions the Helsinki group, and Slepak, Orlov, Shcharansky, Nadel and Ginzberg as dissidents in need of United States help. He goes in depth into the Slepak case and the state of his family, characterizing Slepak as the Soviet equivalent of a Martin Luther King, Jr. However, he writes that while the administration so far has made public statements in support of the dissidents, it has failed to act on the diplomatic level. Aragon concludes that Carter cares deeply about human rights, but that this reputation is at risk due to the failure of low-level officials to follow through on the initiatives outlined in the Helsinki Final Act. Aragon calls for a meeting in which he and others will discuss a course of action for the President.

Document 30: Statement by Secretary of State Vance, 8 July 1978.

Source: Carter Presidential Library

In a July 8, 1978, statement on the Shcharansky and Ginzberg cases, Secretary Vance condemns the trials for their lack of justice and due process. He says that to petition and criticize one’s own government is a fundamental human right as acknowledged by international law and the Soviet government itself. Vance says he will continue to negotiate a SALT II agreement with the Soviet Union because it is vital for world peace, but notes that he has requested several other members of the U.S. government to cancel trips to the Soviet Union in light of these trials. Vance concludes that this struggle to win basic human freedoms will be a long-term one for the administration.

Document 31: CC CPSU Politburo Session, Conference with Members of the Politburo and Assistants in Preparation for the Reykjavik Summit. 22 September 1986.

Source: Archive of the Gorbachev Foundation, Moscow.

Foreign Minister Eduard Shevardnadze reports to the Politburo on his talks in Washington and informs the Soviet leadership about Reagan’s decision to accept Mikhail Gorbachev’s invitation to meet in Reykjavik on the condition that American journalist Nicholas Daniloff, accused of spying against Moscow, is released, and some "positive action" is taken on the U.S. list of 25 leading Soviet dissidents, including Orlov. Gorbachev accepts the conditions and sets forth his main ideas for the summit. It is decided that Orlov will be released within a month to make the Reykjavik summit possible and that other dissidents will be released later. Daniloff will be exchanged for Soviet spy Gennadi Zakharov. This shows that Orlov was released in direct connection with the Reykjavik summit, not as part of the exchange for Daniloff, as reported at the time.



23 Eylül 2020

Şimdiye kadar reddedilen milliyetçi okuma biçimi günümüzde yeni vizyonla ve versiyonu ile tüm dünyanın gündeminde olduğu görülmektedir. Küreselleşme ile başlayan süreç, gelinen noktada, eş zamanlı olarak radikal/popülist/aşırı sağın da bir yükseliş yaşadığı olgusu birçok çalışmayla ortaya konulmuştur. Her ne kadar kavramların içini medeniylet okumalarımıza bağlı olarak farklı anlamlandırmalarımız olsa da millet merkezli okumanın öncelendiğini görüyoruz.
Avrupa Birliği üyesi ülkelerin sağ partileri Avrupa Birliğinden çıkma istekleri, göçmen ve yabancı karşıtı söylemleri ve içine kapanma arzusu taşıyan topluluklar bu ivmeyi net olarak gözler önüne sermektedir. Küresel kriz ve ulus devletin yeniden dönüşü olarak yorumlamak mümkündür. Ancak Batının Millet ve Milliyetçilik tanımı ve hedefleri açısından Türk Uygarlığının, Millet ve Milliyetçilik kavramlarının içeriği farklıdır. Batı Elinde bulunan toprakları ve köleleri korumak için bir araya gelmiş ve kendini üstün gören bir anlayışla milletleşirken – Türk’ün Milletleşmesi birlikte yaşamış ve yaşayan, ortak Ugarlıklarının ferdi olan, ortak idealleri olan insanların bir araya gelerek oluşturduğu ve bizim yönettiğimiz bir dünya da herkes, Adalele, Hür bir biçim de yaşama ve yaşatma ideali bir Millet oluşturmuştur. Üretim ve Tüketim merkezli değil İnsan merkezli bakışın adıdır Türk Uygarlığı.
Küreselleşme ile başlayan / başlatılan süreç, parelel olarak ulus devlet kavramlarını, bunlarını tarihsel gelişimini ve neyi ifade ettiklerini, günümüzde büyük sıçrama yaşayan milliyetçilik anlayışına ne kadar bağlantılı olduğunu Batı Avrupa ülkeleri örneği çerçevesinde görebiliriz.
Küreselleşmenin sağladığı birçok şeyi tehdit olarak algılayan ve ulus kavramına sarılan siyasi anlayışların Ülkemiz de ve Batı Avrupa ülkelerinde her geçen gün daha da güçlendiği bir tespit olarak ortadadır.
Küreselleşme ile Pandemi arasında bir bağ kurarsak, her ikisi de küreseldir. Ancak küreselleşme büyük emek, gayretlerle ve büyük maliyetletlerle bu hale getirilirken, bulaşıcı virüsün ilerlemesini durudurmak için mücadele ediyor. Bu Pandemi sürecinin gelişmesi gibi ekonomik, sosyal, siyasal ve politik çıktıları da olacaktır.
Bulaş süreci, ölümlerin artması halin de ülkeler yeniden üretimi durdurmak zorunda kalacaktır. Bu çalışanların işsiz kalmasına neden olacaktır. Üretimin kesintiye uğradığı toplumsal gelirin sıfırlandığı, arz – talep dengesinin bozulduğu bu süreçte enfilasyon hızla yükselecektir. Bu yaşadığımız ülkede devlet hukukunu hiçe sayan bireysel çözüm odaklı bir toplumsallıkla karşı karşıya kalınacağı tahmin edilmektedir. Toplumsal barışı ve huzuru sağlamak için devletin daha fazla otoriterleşmesi kaçınılmaz hale gelecektir.
Karşılıklı yükseliş, İşsizlik – enfilasyon – toplumsal hareketlilik – şiddet – devletin otoriterleşmesi birbirini besler bir hal alacaktır. Ülkemizi yönetenlerin bu durumu şimdiden öngörerek önlem almalıdır.
Bütün ulus devlet modeliyle yönetilen ülkeleri yönetenler, gerekli önlemleri almazlar ise; ülkelerinde yükselen enfilasyonu aşağı çekebilmek veya durdurmak için dış borç aramaya başlayacaklardır. O zaman sizin, kanla, canla doğmamış çocuğunuzun ödediği bedelle, bağımsız ve özgür olarak, insanca yaşamak için kurduğunuz ülkenizin geleceğini, Para karşılığında kendi ellerinizle başkalarına veririsiniz.
Son cümle, kendine ait bir felsefesi olmayan ülkeler dünyada ve bölgesin de oyuncu olamaz. Çünkü taklitçiler hiçbir zaman gerçek olamaz. Taklitçilikten kurtulup kendimiz olmalıyız.

Dr. Abdullah BUKSUR

SAĞLIK DOSYASI /// Rubil Gökdemir : Korona Salgının Ortaya Çıkardığı Ekonomik ve Sosyolojik Gerçekler !!!!

Rubil Gökdemir : Korona Salgının Ortaya Çıkardığı Ekonomik ve Sosyolojik Gerçekler !!!!

29 Haziran 2020

Profesyonel ekonomistler bir tarafa, ekonomi okuyucusu olan herkesin de bilebileceği gibi Türk Ekonomisi, bilhassa 2018 Ağustosunda oluşan kur atağı sonrası kırılganlıkları artmış bir ekonomidir.

Biz bu yazımızda 2020 yılı başından başlayarak 11 Mart 2020 tarihinde ilk covid 19 virüsü vaka tespitiyle birlikte, zaten çok kırılgan hale gelmiş bulunan ve genel dengeleri pamuk ipliğine bağlı bir ekonominin Korona salgını sebebiyle ancak alabildiği tedbirlerin daha net bir şekilde ortaya çıkardığı sosyal meselelere dikkat çekmeye çalışacağız.

Bilindiği üzere 11 Mart 2020 tarihini takiben ilk ekonomik ve idari tedbirler 16 Mart tarihinden itibaren alınmaya başlandı. Maske ve kolonya dağıtımı ile başlayan tedbirlerin hafifliğini bir tarafa bırakırsak, adına “gevşek karantina” diyebileceğimiz tedbirler kapsamında alınan ekonomik tedbirleri 4 başlık altında toplayabiliriz.

1- Doğrudan Bütçe kaynaklarıyla sağlanan gelir destekleri,

2- İşsizlik Sigorta Fonu kaynaklarıyla sağlanan ve çalışanlara verilen ücret destekleri,

3- Vergi ve SGK primi ertelemeleri şeklindeki destekler ve

4- Kredi teşviki yoluyla işletmelere ve tüketicilere verilen destekler.

1-Doğrudan Bütçe kaynaklarıyla sağlanan sosyal yardım veya gelir destekleri:

Türkiye Cumhuriyetinin yıllık bütçe rakamlarını veya sosyal yardımlar konusunda kamuoyundaki tartışmaları takip eden herkesin de bilebileceği gibi, doğrudan bütçe harcamaları faslında bulunan ve 48 başlık altında ihtiyaç sahiplerine dağıtılan sosyal yardımlar için bütçede 69,5 milyar TL kaynak ayrılmaktadır.

Senelerdir dağılan bu yardımların GSYH’ya oranı %1,6 veya Bütçe harcamalarına oranı ise %6,8 civarındadır. Mukayese olsun diye 2020 yılı yatırımların harcama bütçesindeki payının %6,5 olduğunu bu vesileyle bildirelim.

Sosyal yardımlara dair bu genel bilgimiz dışında, aşağıda detaylarını vereceğimiz üzere, Korona Salgını sebebiyle ortaya çıkan rakamlar hakkında kimsenin yeterli bilgi sahibi olduğunu zannetmiyoruz. Bu konuda en fazla bildiğimiz husus; 2 milyon 111 bin 254 haneye, sosyal yardım altında devamlı aylık gelir desteği sağlandığıdır.

Ancak T.C Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın 18.05.2020 tarihli açıklamasından anladık ki, FAZ 2 kategorisiyle 2 milyon 316 bin hanenin ve FAZ 3 kategorisiyle açıklanan 1 milyon 689 bin 500 hanenin de aşağıdaki koşulları taşımaları sebebiyle sosyal yardım almayı hak kazanan hanelerden oluştuğu öğrenmiş olduk. Özetle; korona salgını sebebiyle “Sosyal Koruma Kalkanı” adı verilen ve bir defalık olmak üzere hane başına verilen 1.000 TL’lık gelir desteğinden 6 Milyon 116 bin 764 hanenin yararlandığını öğrenmiş olduk.

TÜİK hesaplarına göre ortalama bir hane 3,6 kişiden oluştuğu için nüfusun 22 milyon 20 bin kişilik bölümü, yani toplam nüfusun %26,5’u aşağıdaki şartları taşıdığı için 1.000 TL’lik gelir desteği veya sosyal yardım alacak duruma düşmüş…


1-Pandemi Sosyal Destek Programı Faz 1 ve Faz 2, Faz 3 kapsamında verilen 1000 TL’lik nakdi destekten faydalanmış olan haneler,

2- 5510 sayılı Kanunun 4/a maddesi kapsamındaki kamu işçileri,

3- 5510 sayılı Kanunun 4/c maddesi kapsamındaki memurlar,

4- Sosyal Güvenlik Kurumundan gelir veya aylık alanlar (emekliler),

5-İŞKUR İşsizlik Ödeneğinden faydalananlar (aylık ortalama 1560 TL),

6-İŞKUR Kısa Çalışma Ödeneğinden faydalananlar (ortalama 1620 TL),

Gördüğünüz üzere o haneye aylık en az (39TL x30gün) yani 1.170 TL giriyorsa, o hanede yaşayan başka kimse sosyal yardım talebinde bulunamaz…

Daha önce yapılmış gelir testlerine göre bu kriterlerden anlamamız gereken, 6 Milyon 116 bin 764 hanenin yukarıdaki kategorilere göre, yıllardır zaten açlık sınırının bile altında yaşamaya mahkûm edilmiş olduklarıdır.

SONUÇ; Korona salgını sebebiyle 6 milyon 116 bin haneye veya nüfusun %26,5’luk kısmına bir defalık olmak üzere toplam 6 Milyar 116 milyon TL gelir desteği sağlanmıştır. Bu yardım miktarının GSYH’ya oranı binde 1,41’dir.

2-İşsizlik Sigortası Fonu kaynaklarından sağlanarak ve çalışanlara verilen ücret destekleri:

Bu fasıldan yapılan desteklerin detaylarını vermeden önce "Korona Salgını" sebebiyle daha çok gündemimize giren İŞSİZLİK SİGORTASI FONU’na ait özet bilgilerin kamuoyuyla paylaşılmasında fayda var…

Bilindiği üzere bu FON AKP öncesi kurulmuş olup, mevzuatı gereği işsizlik ödeneğinden faydalanmak sıkı şartlara tabi kılındığından, fon gelirleri dâima giderlerinden fazla olmuş ve bu sebeple de bu FON’da biriken paralar daha çok Hazine’nin iç borçlanma ihtiyacı için kullanılmıştır.

Fonun gelirleri esas itibariyle; işçi ve işverenden toplanan primler ve devlet katkılarından oluşmuştur. Primlerin %25’i işçiden, %50’si işverenden ve %25’i de devlet katkısından oluşmaktadır.

Aynı şekilde FON’da toplanan paralar artmaya başlayınca, ağırlıklı Hazine Bonoları ve Banka mevduatlarından gelen faiz gelirleri, yıllar itibariyle prim gelirlerini geçmiştir.

Bu yazının konusu olacak şekilde, resmi kayıtlardan aldığım rakamlara göre;

1- 2018 yılında toplam FON gelirleri 34,629 milyar TL olurken, bu gelirlerin 15,108 milyar TL’sı faiz gelirlerinden elde edilmiştir. Yıl sonu fon varlığı 127,644 milyar TL’dır.

2018 yılında FONUN toplam giderleri 23,705 milyar TL olmuş, bu miktardan işsizlik ödeneği olarak çalışanlara sadece 5,866 milyar TL ödenmiştir. Geri kalan miktar ise; hükümetin istihdamı teşvik programları adı altında ve çeşitli kalemlere harcanmıştır.

2- 2019 yılında toplam gelirler 40,365 milyar TL, faiz gelirleri ise 16,832 milyar TL olmuş, yıl sonu fon varlığı 131,542 milyar TL’ye ulaşmıştır. 2019 yılında toplam Fon giderleri 40,365 milyar TL olarak gerçekleşmiş, bu miktarın 10,006 milyar TL’si işsizlik ödeneği olarak çalışanlara ödenmiş ve bakiye 30,359 milyar TL’sı ise; yine değişik adlar altında teşvik programlarına aktarılmıştır.

3- 2020 yılının korona salgını öncesi ilk üç ayında FON’un toplam gelirleri 10,606 milyar TL olmuş, bu gelirlerin 4,252 milyar TL’si faiz gelirlerinden oluşmuştur. Aynı şekilde fonun ilk üç aylık giderleri de; 2,641 milyar TL’si çalışanlara ödenen işsizlik ödeneği olmak üzere, giderler toplamı 10,175 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2020 Mart ayı sonu itibariyle fon varlığı toplam 131,973 milyar TL’dir.

Bütün bu bilgileri niye verdik diye soracak olursanız, onu da anlatalım:

Korona salgını ortaya çıkıncaya ve iktidarın aldığı önlemler kapsamında "işsizlik ödeneği" dışında, "kısa çalışma ödeneği" ve "ücretli izin" adı altında yapılan uygulama ve ödemelerin miktarını göstermek ve dahi TBMM’ne sevk edilen ve FON gelirlerini 2 kat artıracak düzenlemenin sebebini anlatmak için, yukarıdaki bilgileri vermek gerekmektedir…

Şimdi 2020 yılı NİSAN-MAYIS aylarında FONUN nakit durumu ve korona salgını sebebiyle yapılan ödemelere geçebiliriz.

Nisan ayında FON gelirlerinin 3,384 milyar TL’si faiz olmak üzere toplam 5,459 milyar TL’dir. Nisan ayı toplam giderleri ise; 1,598 milyar TL’si işsizlik ödeneği, 723 milyon TL "kısa çalışma ödeneği" olmak üzere çeşitli adlar altında ödemeler toplamı 4,209 milyar TL’dir.

Mayıs ayında ise giderler Nisan ayına göre mutad ödemeler dışında ve salgın kapsamında sadece 1,4 milyar TL artmış ve toplam giderler ise; 7,512 milyar TL olmuştur.

Özet olarak anlatmak gerekirse; ilgili bakanlığın yapmış olduğu açıklamalarda korona salgını sebebiyle İŞSİZLİK SİGORTASI FONUNDAN 10 Haziran itibariyle toplam 4.979.792 kişiye toplam 13 milyar 631 milyon TL ödeme yapıldığını beyan ederken, mevzuata göre önceki aylarda zaten fondan işsizlik ödeneği alan çalışanları bile salgın kapsamında gelir desteği veya yardım yapılan çalışan sayısına dahil etmiş ve yine bildiğimiz yöntemlerle kamuoyunu yanlış bilgilendirmiştir.

Sonuçta bütçe veya hazineden çıkmayan bu miktarın GSYH’ya oranı da binde 3,1 oranındadır.

Şimdi ise kamu çalışanlarından zaten kesilmediği için sayıları sadece 12 milyon 684 bin olan işçi ve bu işçileri çalıştıran işverenden alınan "işsizlik sigortası" prim miktarını 2 katına çıkararak, salgın sırasında fazladan ödenen paraları kat be kat geri almak ve fon kaynaklarını daha fazla bir biçimde Hazine fonlamasında kullanmak üzere yasal çerçeveyi değiştirmeye çalışmaktadırlar.

Farkındaysanız bu ülkede kamu çalışanları dışında, gerçek anlamda kayıtlı çalışan miktarının da 12 milyon 684 bin kişi olduğu bilgisini de bu şekilde öğrenmiş oluyoruz.

Bu durumda sözde istihdamı destekliyoruz adı altında, kendilerinin bir şey yapmasını bir tarafa bırakalım, ayakta kalmaya çalışan işletmeleri de ilave yüklerle batırmak niyetinde olmalılar.

Bilmeyenler için bu vesileyle ilave bir bilgi verelim; FON kaynakları halen 127 milyar TL olup, bu kaynakların %79,5’u Hazine Kağıtlarında ve %20,5’u da kamu bankalarının mevduatında bulunmaktadır.

3-Vergi ve SGK primi ertelemeleri şeklindeki destekler:

Sayın Cumhurbaşkanı ve Maliye Bakanı’nın çeşitli beyanlarına göre yüzbinlerce işletmenin toplam 66 milyar TL’lık vergi ve SGK primleri 2020 yılı Ekim ayına kadar ertelenmiş olup, KOBİ veya diğer işletmelere doğrudan herhangi bir doğrudan gelir desteği verilmemiştir. Bu miktarın doğruluğunu ise başkaca bir teyit kaynağımız olmadan aynen kabul etmek zorundayız. Vergi ve prim ertelemeler toplamının GSYH’ya oranı ise %1,51’dir.

4-Kredi teşviki yoluyla işletmelere ve tüketicilere verilen destekler:

Merkez Bankası ve BDDK verilerini incelediğimizde kolayca görüleceği üzere; Türk ekonomisi arz ve talep dengesinin bozulma eğilimine girdiği durumlarda, kamu destekli kredi mekanizması derhal devreye sokulur ve iç talep canlandırılmaya, finansman ve tedarik zinciri korunmaya çalışılır. Bu duruma en iyi örnek 2017 yılında KGF kredileri vasıtasıyla piyasaya 295 milyar TL verilmek suretiyle o yıl %7,4’lük büyüme oranına ulaşılmış olmasıdır.

Korona salgını sebebiyle Bütçe ve Hazine imkanlarıyla, “Sosyal Koruma Kalkanı” ve “Ekonomik Koruma Kalkanı” oluşturamayan mevcut yönetim, yaklaşık 155 milyar TL’lik ve ağırlıklı olarak Kamu Bankaları vasıtasıyla kredi dağıtma yoluna gittiler. Yazımızın konusu olmamakla birlikte, maliyetinin ve enflasyonun altında sayılabilecek düşük faiz oranları sebebiyle hem ticari hem de bireysel kredilerle piyasalar ayakta tutulmaya ve ekonomik küçülme oranları da düşük tutulmaya çalışılıyor. Normal dönemlerde kamu bankalarının toplam kredilerdeki payı %30’lar civarında iken, son haftalarda kamu bankalarının kredilerdeki payı %50’li oranların üzerine çıktı.

MB verilerine baktığımızda Haziran ayının son haftası itibariyle, yaklaşık bireysel kredilerin toplamı GSYH’nın yaklaşık %18’ine denk gelen 760 milyar TL’ye, toplam kredilerin miktarı ise; 3,22 Trilyon TL civarına çıkmış oldu…

BDDK verilerine göre 760 milyar TL’lik toplam bireysel kredi kullanan 32 milyon 510 bin kişiden, toplam miktarın %58’ine denk gelecek şekilde, 28 milyon 500 bin kredi borçlusunun aylık geliri 5.000 TL ve daha altındaki kişilerden oluşuyor.

Yani 4 milyon kişinin ortalama kişi başına borcu 80.000 TL iken, 28 milyon tüketicinin kişi başına ortalama 15.700 TL civarında kredi borcu bulunmaktadır. Nitekim toplam kredilerin %51’i ihtiyaç kredilerinden oluşmaktadır.

Kayıtlara daha intikal etmemekle birlikte Maliye ve Hazine Bakanı’nın beyanlarına göre son hafta konut kredisi için 110 bin kişinin yaklaşık 25 milyar TL’lik konut kredisi talebinin kabul edildiği bilgisini de vermeliyiz.

Mukayese olsun diye 2002 yılında hane halklarının bireysel kredileri toplam 5,8 milyar TL ve GSYH’ya oranı ise %1,6 civarındaydı.

SONUÇ İTİBARİYLE; Korona salgını sebebiyle yönetimin doğrudan gelir destekleri GSYH’nın sadece binde 1,41 oranında olup, GSYH’nın binde 3,1’i kadar İşsizlik Sigorta Fonu vasıtasıyla destek verilmiş olup, Vergi ve prim ertelemeleri GSYH’nın %1,5’u kadar, faizli kredi destekleri ise GSYH’nın %3,5’u nisbetinde olmuştur. Dolayısıyla korona salgını sebebiyle halkına en az destek veren ülkelerden biri Türkiye olmuştur.

Elde ettiğimiz veriler doğrultusunda yazımıza konu diğer bir başlık olan sosyolojik tespitlere gelecek olursak;


Son 18 yılda sadece BÜTÇE’den 522,2 milyar $ faiz ödemiş olsun,

Kendi beyanlarına göre 50 milyar $ Suriyeli sığınmacılara harcamış olsun. Buna karşın;

  • 6 Milyon 116 bin 764 hanenin (TÜİK hesaplarına göre ortalama bir hane 3,6 kişiden oluştuğu için nüfusun 22 milyon 20 bin kişilik bölümü veya toplam nüfusun %26,5’u) 1.000 TL’lik ve tek seferlik sosyal yardıma muhtaç olduğunu öğrenmiş olduk.
  • 525 TL’lik aylık gelir testini geçemediği için 7 milyon 950 bin kişinin GSS primini devlet ödüyor olsun,
  • 1,5 milyon hanenin elektrik parasını devlet ödüyor olsun.
  • 695.000 emeklinin ortalama 1.200 TL emekli maaşı aldığını,
  • İşgücünü oluşturan nüfusun ancak %42’sinin işi var olsun ve bu çalışanların %33’ü kayıtsız ve %52’si de asgari ücretli olsun,
  • 32 milyon 510 bin kişi bireysel kredi olarak bankalara 760 milyar TL borçlu olsun,
  • Dar anlamda işsizlik tanımına göre, daha geçen yılın işgücüne katılma oranı olan %54,3’le hesapladığımızda 7 milyon 650 bin 288 kişi işsiz ve işsizlik oranı ise %22,48 olsun,
  • Nüfusun %83’ü elde ettiği gelirle zorunlu ve insani ihtiyaçlarını karşılayamıyor ve sadece nüfusun %17’si bu salgından etkilenmemiş olsun ve O ÜLKEDE BU EKONOMİK VE SOSYAL VERİLER DE SİYASETE YANSIMIYOR OLSUN !



Son yıllarda dünya eskisine oranla daha hızlı bir biçimde dönerken , iki yüzyıl arasında bir geçiş dönemi yaşanıyordu . Geçen yüzyılın birikimleri teker teker öne çıkarken , içine girilmekte olan yeni yüzyılın yenilikleri de teker teker insanlığın önüne çıkıyordu . Dünya tarihinin farklı dönemleri arasındaki geçiş aşamalarının bir benzeri yeniden yaşanırken, yeni yüzyılın içine doğru yer küre yol alıyor ve böylece yeni yüzyılın gerçekleri üzerinden farklı bir dünya yapılanması ile insanlık karşı karşıya kalıyordu . Geçmişin olgularının ortaya çıkardığı insanlık ve dünya yapılanması , yeni dönem koşullarında ciddi bir biçimde tartışma zemininden geçirilerek geçmişin geleceği engellemesi gibi bir durum ile yer küre karşı karşıya kalıyordu . İnsanlık bir taraftan engelleri ortadan kaldırarak dünyanın özgürce yeniçağa yönelmesini sağlamaya çalışırken , geçmişten kalan silinmeyen yapılanmaların yeni ortaya çıkan gelişmeleri ister istemez etkilediği görülmekte ve böylesine çakışma noktalarında , daha farklı bir yönlenme ile bugünün kuşakları uğraşmak zorunda kalmaktadırlar . Herkes geçmişten gelen kimliğini ve kişiliğini korumaya çaba gösterirken , bir yönü ile de gelecek yüzyıla uyum sağlayabilme doğrultusunda bir dönüşüm geçirmeye hazır olmak istiyordu . Gelecek gümbür gümbür ortaya çıkan yeni olaylar aracılığı ile gelirken , geçmişten gelen yapılar da var olan koşullara dayanarak ayakta kalmaya çalışıyorlardı . Değişim süreci eski ile yeniyi karşı karşıya getirirken , insanlığın böylesine bir dönemeçte ancak dönüşerek varlığını koruyabileceği gibi yeni bir durum gündeme geliyordu .

Yeni dönem de şimdiye kadar yaşanan insanlık tarihi geride bırakılarak eskisinden çok farklı olacak yepyeni bir dünya düzeni için yollara çıkıldığı vurgulanırken , insanoğlu bir yönü ile geçmişten koparılmaya çalışılmakta ve şimdiye kadar alışık olmayan bir biçimde geçmişten çok farklı bir duruma doğru dünya halkları yönlendiriliyordu .Toplumlar şimdiye kadar alışıldığı biçimde bir devletler arası çekişmeden ziyade ekonomik alan kullanılarak dışarıdan yapılan baskı ve dayatmalar ile ayağa kaldırılarak, yeni dönemin koşullarını kabül etmeye doğru yönlendirilirken , dünya kamuoyunun bilmediği ya da farkına varamadığı bazı yenilikler de değişim ya da dönüşüm programları adı altında öne çıkarılıyordu . Yirmi birinci yüzyıla kadar yaşanan değişim süreçleri içinde bir çok yenilikler ile karşılaşan insanoğlunun , hiç de hesaba katamadığı bir yeni yapılanma elektronik devrimi adı altında önce masum bir biçimde daktiloları kaldırarak yerine bilgisayar makinalarının koyarak başlanan ve daha sonra da yeni kurulan elektronik sistem üzerinden, haberleşmeyi de içine alan bir yeni sistem cep telefonları ve bilgisayarlar arasında teknik bağlantılar oluşturularak insanlığa kabül ettirilmeye çalışılıyordu . Önceleri bilgisayar makinalarını sahip olduğu teknolojik üstünlük nedeniyle ,, masum bir biçimde daktilolar yerine benimsemek durumunda kalan insanoğlu yeni aletleri kullanmaya başladıktan sonra hem çalışma ortamında büyük bir rahatlığa kavuşuyor hem de bu yeni bağlantı üzerinden dünya çapında kurulmuş olan elektronik sistemin bir bağımlısı ya da uydusu konumuna geliyordu . Elektronik sistemin bir parçası olan insanlar , hem bilgisayarlar hem de telefonlar üzerinden küresel dünya devleti yapılanmasına giden yolda hızla kontrol ve dış denetim ağlarının içine doğru düşerken , artık ülke vatandaşları merkezi devletin yönetimi ve yönlendirmesi dışına çıkarak ,küresel bir dünya düzeni oluşumu içerisinde ulus devletleri ortadan kaldıran dünya devleti oluşumuna yardımcı olmak gibi beklenmeyen bir yeni durumla karşılaşıyorlardı .

Bugünkü dünya haritası üzerinde yer alan ulus devletler son üç yüz yıllık siyasal gelişmelerin ürünüdür. İnsanlık önce Asya sonra da Avrupa’da yaşamını sürdürürken, hızla gelip geçen çağlar ve dönemler on beşinci yüzyıla kadar devam etmiş ve bu aşamadan sonra insanlık okyanuslara açılarak yer kürenin her tarafını önce keşfetmiş sonra da yerleşmiştir . Milattan önceki yüzyıllarda Mezapotamya, bölgesinde ortaya çıkan yerleşim olgusu göçebeliğe son verirken , insanların da doğdukları bölge ile yakınlık kurmasına giden yolda yer kürenin belirli alanlarında yeni yerleşim düzenleri oluşturulmaya başlanmıştır . Avrupa merkezli emperyal devletler sömürgecilik yaptıkça beş kıtaya birden yayılarak , önce sömürgelerini kuruyorlar daha sonra da bunları devletleştirerek zaman içerisinde bir merkeze bağlı biçimde uluslaşmalarına giden yol açılıyordu . Böylesine bir oluşum sürecinde on beşinci yüzyıl önemli bir dönemeç noktası oluyor. İnsanlığın bir kısmı okyanuslara açılarak yeni kıtalarda yeni ülkeler kurarken , geride kalanları da bilimsel devrimlere yönelerek aydınlanma görünümlü bir çağdaşlaşma oluşumunu insanlığın önüne çıkarıyorlardı .Bu aşamada insanlar kıtaları dolaştıkça yeni buldukları yerlere yerleşiyorlardı . Bu tür yerleşimler üç asırlık bir dönemde ortak kültür ve tarih oluşumuna katkı sağladığı için uluslaşma olgusunun zaman içerisinde bir sosyolojik oluşum olarak tamamlanmasını sağlıyordu .

Avrupa kıtası bilimsel devrimlerin merkezi , sömürgeciliğin kaynağı ve ortak kültürlerin oluşumunun öncüsü olarak öne çıktığı zaman, yirminci yüzyıla kadar dünyadaki bütün değişimlerin çıkış noktası olarak belirleyici oluyordu . Belirli yerlere yerleşen insan toplulukları zaman içerisinde sahip oldukları ortak ülke ,devlet, kültür, pazar ve gelecek gibi ana unsurların etkisi altında ulusal yapılanma sürecine doğru yol alıyorlardı . Her ulusun oluşumundaki ortak ögelerin canlandırdığı uluslaşma süreçleri , üç yüz yıllık bir gelişim döneminden sonra modern dünyanın toplumsal yapısı olarak ulusları tarih sahnesine çıkarıyordu . Avrupa’da Milat döneminde başlamış olan din kavgaları zaman içerisinde geride bırakılırken , Westfalya antlaşması ile krallıkların merkezi otoriteleri tanınarak her ülkenin sınırları içinde kalan kendi yurdu üzerinde kraliyet merkezi olarak seçilen şehirler , başkentler olarak yeni ulus devletlerin merkezi statüsüne geliyorlardı . 1648 tarihli Westfalya Antlaşmasında oluşturulan yeni yapılanma doğrultusundaki gelişmeler, 1789 tarihli Fransız devrimine giden yolu açıyordu .Krallıklardan ulus devletlere doğru geçilirken Fransız devrimi krallığı kaldırarak cumhuriyet rejimine geçiyordu . Krallık rejimi hanedanın tahttan inmesi ile birlikte halkın eline geçiyor ve bu aşamada da uluslaşan halk kitlelerinin ilan ettikleri ulusal egemenlik düzeni , dış dünyaya karşı ilan edilen cumhuriyet rejiminin siyasal yapılanması olarak , yeni devletin kuruluşunu resmen ilan ediyordu . İşte bu süreç içerisinde devletlerin desteği ile halk kitleleri içinde milliyetçilik cereyanları ortaya çıkıyor ve ülkelerin siyasal kaderlerinin belirlenmesi sırasında etkin roller oynuyordu . Üç yüz yıllık bir zaman dilimi içinde on beşinci asırdan on sekizinci yüzyıla kadar ulusal süreçler tamamlanıyor ve on dokuzuncu yüzyılda ortaya bir ulus devletler dünyası çıkıyordu . Bu devletlerin içinde büyük alanlara yayılanlarının bir kısmı emperyalizme yönelerek sömürgecilik yapıyor, küçük ve orta boyda kurulmuş olanları ise bu tür emperyalizmin sömürgeleri olarak harita üzerinde kendilerine yer bulabiliyorlardı .

Devletlerin uluslaşmasından sonra, on dokuzuncu yüzyılda hem devletler hem de uluslar birbirleriyle büyük rekabetlere kalkışınca, yirminci yüzyılın ilk yarısında insanlık iki büyük cihan savaşı geçirince , dünya haritasının değişmesine yol açan gelişmeler ile karşı karşıya kalınmıştır . Savaşlar sırasında ortaya çıkan yeni yapılanmalar ,yirmi birinci yüzyıla geçerken gene önem kazanmıştır .İki kutuplu dünyaya son verilirken tek kutuplu bir dünya etrafında bütün ulus devletleri çatısı altında toparlayabilmenin arayışı dünya politikasının ana ekseni haline gelmiş ve bu doğrultuda tek bir dünya hegemonyası altında bir araya gelecek yollar küreselleşme adı altında gündeme getirilmeye çalışılmıştır . Avrupa ülkelerinin eski sömürgeleri ile birlikte sosyalist sistemin üyesi olan bütün devletler dışa açılırken , tek merkezli bir küreselleşme projesi çok uluslu tekelci şirketler tarafından dünya halklarına karşı pompalanmıştır . Küresel şirketler yeni dönemde ulus devletlere karşı savaş açarken en çok karşı çıktıkları olgu milliyetçilik akımları olmuştur . Ulus devletleri tarih sahnesinden silmeye çaba gösterenler , gördükleri her yerde milliyetçilik akımlarının da en önde gelen düşmanları olmuşlardır . On beşinci yüzyıldan bu yana dünyayı yöneten kapitalist kesimler imparatorlukları ortadan kaldırmak üzere ulus devletleri piyasaya çıkararak desteklemişlerdir . O dönemlerde yirmi krallıktan iki yüz ulus devlet çıkararak büyük siyasal yapıları parçalayan kapitalist merkezler, bu gün de eski parçalama alışkanlıklarını sürdürerek şimdi de iki yüz ulus devletten iki bin eyalet devleti çıkarabilmenin arayışı içine girmişlerdir .

İnsanlığın uzaya açıldığı dönem olarak yirmi birinci yüzyıl açıklanırken , uzaydaki tüm gezegenler de olduğu gibi tek bir dünya olarak uzaya açılım gündeme getirilmekte ve bütün dünya devletlerinin tek bir merkeze bağlanmaları doğrultusunda , geçen asırlardaki bölücülük girişimlerine benzer biçimde açıktan küresel tekelci şirketlerin denetimi altında , dünya piyasaları üzerinden ulus devletlerin parçalanmaları öne çıkarılmaktadır . İmparatorluklardan ulus devletlere geçiş aşamasındakine benzer bir durum günümüzde ulus devletlerden eyalet devletlere geçiş amacıyla gerçekleştirilmeye çalışılmaktadır . Bu gün gelinen yeni aşamada sosyalist bloktan sonra kapitalist blok da dağılma noktasına gelmiştir . Amerika ve Avrupa arasındaki ilişkiler giderek karmaşık bir duruma gelirken iki kıta devleti de kendilerini yeni dünya hükümranlığının merkezi olarak ilan etmeye çalışmaktadırlar . Ne var ki Amerikan gücü Avrupa gücünü adam yerine koymazken , şimdi de Asya güçleri kendilerinin hegemon güç olacağı yeni bir dünya düzeni için mücadele etmektedirler . Bu aşamada Avrupa ve Amerika eski güçlerini daha da etkinleştirerek, kendilerinin merkezinde yer alacağı bir yeni düzeni Asya ve Afrika ülkelerine dayatmaktadırlar . Ulus devletler arasındaki çekişmelerin dünyayı cihan savaşlarına götürdüğü gibi , bugün de küresel şirketlerin ulus devletlere yönelen baskı ve şiddet uygulamaları ile bugünün koşullarında bir üçüncü dünya savaşı çıkartılarak bütün siyasal yapılanmaların çökertilmesinin hedeflendiği görülmektedir . Tarih biliminin verileri doğrultusunda dünyanın iki kez göz göre göre cihan savaşına sürüklendiği gibi, bugün de bunların bir benzeri farklı bir konjonktürden yararlanılarak üçüncü dünya savaşı olarak gerçekleştirilmeye çalışılmaktadır . Avrupa ,Asya, Afrika kıtalarında var olan bütün devletlerin parçalanarak küçültülebilmesi için açıkça bir üçüncü dünya savaşı çığırtkanlığı, küresel şirketler ve silah kuruluşları aracılığı ile dünya kamuoyuna yönelik bir biçimde tırmandırılmaya çalışılmaktadır . Önceleri halk kitlelerinin gözlerinden kaçırılan bu durum zaman içerisinde yaşanan olayların birbirini izlemesi üzerine artık herkes için kesinlik kazanmıştır .

Bugünün dünyasında tüm insanlık bir avuç aşırı zengin kapitalistin hegemonyasına teslim edilmeye çalışılmaktadır . Para obezi aşırı zenginler kendi çıkarları doğrultusunda bir elektronik dünya düzeni gerçekleştirmeye çalışırlarken , karşılarına aldıkları bugünkü dünya düzeninin ulusları , ulus devletleri ve milliyetçi kesimleri artık bu saldırganlık gerçeğini görerek hareket etmek durumundadırlar . Aşırı zenginler özel çıkarları için her türlü saldırganlığı , baskıyı ve sömürgeciliği kendileri için hak olarak görürlerken , halk kitlelerinin ulusal çıkarlarını korumak üzere gündeme gelmiş olan milliyetçilik akımlarını en büyük düşman olarak görmektedirler . Onlara göre milliyetçilik önlenirse ve milliyetçi akımları ortadan kaldırılırsa, daha kolay sömürgecilik yapabilecekler ve böylece küresel dünya devletini kurma yolunda ulusları parçalayarak, yeni eyalet devletleri oluşturabilmenin çabası içinde olacaklardır . Milli devletlerden önce milliyetçilik ortadan kaldırılırsa, onlara göre milli devletlerde kendiliğinden yok olma noktasına geleceklerdir . Tarihsel süreç içerisinde önce devletler sonra uluslaşan devletler ve daha sonra da uluslar dünya sahnesine çıktığı için, iş sonunda küresel şirketler ile ulus devletler arasındaki çekişme ve hesaplaşma üzerinden sonuca bağlanmaya çalışılacaktır . Ne var ki , ulus devletler ile ulusal toplum yapıları bir birine sıkı sıkıya bağlı oldukları için ulus devletler ve küresel şirketler arasındaki hesaplaşmaların küresel savaşlara doğru tahrik edilerek yönlendirilmesi biçiminde gelişmelerin sürdürülerek, belirli bir sonuca bağlanması noktasında yeni yapılanmaların birbiri ardı sıra öne çıkacağını söylemek mümkündür . Küreselleşen tekelci şirketler ile ekonomi üzerinden içi boşaltılan ulus devletlerin birbirine rakip olarak öne çıkmalarıyla , yeni dönemin savaşlarının artık eskisi gibi devletler arasında değil ama şirketler ile ulus devletler arasında tarih sahnesine çıkacağını ortaya koymaktadır .

Bugünün ve geleceğin savaşları var olan ulus devletler ile küreselleşen tekelci şirketler arasında başlayarak devam ederken , hiçbir devlet savaştan yana olmamakta , devletler geçmişten aldıkları dersler doğrultusunda her türlü savaşa karşı çıkarak , uluslararası barış düzenini gerçekleştirmek ve korumak için her türlü özveriyi gündeme getirmektedirler . Küresel şirketler ise kapitalist sermaye grupları ya da hanedanların yönetimleri altında ulus devletlere karşı her türlü saldırı ve komplolar düzenleyerek , terör örgütleri kurarak ve profesyonel ücretli askerlerden toparlanan lejyoner orduları kurarak, bunlar aracılığı ile yeryüzü düzenini çökertecek bütün girişimleri hem finanse etmekte hem de bu tür işlerin organizasyonlarını profesyonel kadroları aracılığı ile yürütmektedirler . Milattan iki bin yıl sonra insanlık yeni bir dünya düzenine doğru daha güçlü bir yönde girmeye çalışırken , uluslara ve ulus devletlere yönelik çökertme operasyonlarına bütün dünya ülkeleri sırasıyla sahne olmaktadır . Emperyalist büyük devletlerin saldırılarına karşı çıkması gereken uluslararası kuruluşların hiçbir şey yapamaması ve var olan dünya düzeninin diğer mekanizmalarının açıktan kamu düzenlerine karşı yürütülmekte olan saldırı senaryolarına karşı hiçbir şey yapamamaları , küresel şirketlerin saldırı senaryolarına karşı ciddi bir koruyucu alternatif planın uygulama alanına getirilmesini önlemektedir . Ulus devletler üzerinden ulusal toplum yapıları ile birlikte ulusalcılık akımlarının da önlerinin kesilmek istenmesi , bu dönemin ana çelişki ve çatışma senaryolarının da içeriğini belirlemiştir .

Yaklaşık üç yüz yılı aşkın bir süredir siyaset sahnesinde etkili olan milliyetçilik cereyanları günümüzün ulus devletleri ile birlikte ulusal toplum yapılarının da yaratıcısı olarak etkin olmuştur . Cihan savaşları öncesinde olduğu gibi sonrasında da etkinliğini sürdüren milliyetçilik akımları bugün de eskisi gibi etkili olmakta ve dünya tarihinin gelişim çizgilerini belirlemektedir . Milliyetçiliğin birinci dönemi ilk cihan savaşı öncesinde dünya kamuoyuna yansımıştır . Savaş sonrasındaki ikinci milliyetçilik döneminde siyasal bilim araştırmalarında milliyetçilik akımları derinlemesine ele alınarak incelenmiştir .İkinci dünya savaşı sonrasında Yahudiliğin merkezi coğrafyaya gelerek kendi ulus devletini kurması üzerine, üçüncü dönem milliyetçilik akımları ortaya çıkarak siyaset sahnesinde belirleyici olmaya başlamışlardır . Soğuk savaş döneminde Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliğinin batılı emperyalistlere karşı bir çizgide yeni bir emperyalizme yönelerek yakın çevresinde yer alan ulus devletleri tehdit etmesi üzerine , üçüncü dönem milliyetçilik cereyanları gelişerek tırmanmalar göstermiştir . Batının ve doğunun emperyalist güçlerinin ulus devletlere yönelen saldırı ve işgal politikalarına devam etmeleri üzerine , Asya ve Afrika ülkelerinin dayanışmaları doğrultusunda bir üçüncü dünya hareketi ortaya çıkarak , bozulmuş olan dünya dengelerinin yeniden kurulmasına çaba göstermiştir . Kapitalist ve sosyalist blokların emperyalist saldırılarına karşı kendilerini korumak üzere bir araya gelen üçüncü dünya ülkeleri , üçüncü dönem milliyetçilik akımlarını örgütleyerek ve her türlü emperyalizme karşı direnme savaşı vererek ulusal devletlerinin bağımsızlığını korumuşlardır .

Soğuk savaş sonrasında gündeme gelen küreselleşme sürecinde ise var olan devletler , giderek artan küresel şirketlerin saldırılarına karşı kendi kamu düzenlerini korumak doğrultusunda dördüncü dönem milliyetçilik hareketlerini örgütleyerek yeniden öne çıkmışlardır . Bu son dönem milliyetçilik hareketleri ilk üç dönemde olduğu gibi uluslaşma süreci başlatmak, ulusal toplum yapıları oluşturmak ve ulus devlet kurmak gibi eski hedeflerle uğraşmayı bir yana bırakarak , üç yüz yıllık zaman dilimi içinde ortaya çıkmış olan ulus devletlerin korunması ve her türlü saldırılara karşı savunulması gibi farklı içerik taşıyan yeni ulusal programların hayata geçirilmesine yönelmişlerdir . Tek bir dünya devleti kurmak ve bunu da kapitalist sistemin patronlarının öncülüğünde yapmak gibi bir misyona dünya halkları yönlendirilirken, dünyanın her bölgesinde fışkırmış olan ulus devlet yapılanmaları , küresel saldırının baskısı altına sürüklenerek kendi kamu düzenlerini koruyabilmek gibi bir savunma mekanizmasını kurarak, varlıklarını koruma doğrultusunda harekete geçmişlerdir . İkinci dünya savaşı sonrasında Birleşmiş Milletler gibi üst düzey bir uluslararası kurum ortaya çıkmış olan ulus devletlerin her türlü tehlike ve tehdide karşı korunarak evrensel düzeyde bir hukuk düzenlemesi gerçekleştirilmek istenmiştir . Daha önceki dönemlerde diğer devletlere karşı kendi korunmasını sağlamaya çalışan ulus devletler , küresel şirketler karşısında daha da güçlenerek varlıklarını koruma hedefine doğru yönelirlerken, dördüncü dönem milliyetçilik hareketlerinin olumlu örneklerini dünya tarihine yazdırmışlardır . Ekonominin özelleştirilmesi uygulamaları ile ulus devletlerin temelleri yıkılırken , kendi ekonomisini yönetemez bir duruma düşürülmüş olan devletler , küresel şirketlerin adamlarının yönettiği uluslararası kuruluşların yönlendirdiği doğrultularda çökertilmeye çalışılırken hayatta kalma içgüdüsü bir toplumsal refleks olarak gündeme gelmiş ve her türlü saldırı sırasında ulusal yapıların daha dinamik bir çizgiye kaydırılması ile toptan çökertilme operasyonları önlenmiştir .

Günümüzde ulus devletler kendi varlıklarını koruyabilmek için yeni savunma ve ayakta kalma stratejileri geliştirmeye başlamıştır . Uluslararası organizasyonlara girerek ve bunların üyesi olarak yeni çıkış noktaları arayan ulus devletler , bunların yeterli olmadığı noktalarda kendi bölgesinde bulunan ve sınır komşusu konumunda jeopolitik dayanışma şansları bulunan ulus devletler ile toplu bir dayanışma içerisine girerek bölgesel işbirliği ve güvenlik örgütlenmelerine yönelmişlerdir . Küresel emperyalistler dünyanın her bölgesine karşı saldırı stratejileri uygularken her bölgenin içinde bulunan ulus devletler bölgesel dayanışma sistemleri geliştirerek korunma ve savunma planlarını uygulama alanlarına getirebilmişlerdir . Her devletin çatısı altında yaşayan büyük topluluklar uluslaşarak çatısı altında yaşadıkları devletleri kendi ulus devletlerine dönüştürürken , bunu yapamayan diğer devletler de sınır ya da bölge komşuluğu stratejileri doğrultusunda yakın dayanışma düzenleri oluşturarak ulusal yapıların ayakta kalabilmesi doğrultusunda yeni siyasal yapılanmaları devreye sokabilmişlerdir . Ulus devletler dış tehlikelere karşı savunma stratejilerine kayarak kendilerini koruma düzenleri kurarken hem sınırları içinde yaşayan çeşitli topluluklar ile iç dayanışmaya hem de sınırları dışında bölgede varlıklarını sürdüren çeşitli topluluklar ile de dış dayanışmaya yönelerek bölgesel dayanışma ittifakının temellerini atmışlardır . Geçmişten gelen bu gibi bölgesel işbirliği ve yapılanmalar , giderek küresel şirketlerin artan saldırı ve işgal girişimlerine karşı doğal olarak kendini koruma mekanizması olarak devreye girmiştir .

Modern anlamda çağdaş milliyetçilik akımları on sekizinci yüzyılın başlarında Batı Avrupa devletlerinde ortaya çıkarken farklı jeopolitik bölgelerde kurulan devletlerin çatısı altında bölgelerin özelliklerine göre birbirinden çok farklı ulusal yapılanmalar görülebilmiştir . Orta çağdan modern çağlara geçişin önemli bir basamağı olan milliyetçi hareketler , bütün ülkelerde toplumsal uyanışların öncülüğünü yapmış ve bu doğrultuda aydınlanma hareketlerini her ülkede geliştirerek çağdaş ulus devletlerin yaratıcısı olmuşlardır .Orta çağdan çıkarken derebeylik kalıntılarının temizlenmesinde yarar sağlayan milliyetçilik akımları , bugün tarih sahnesinden silinmek istenen ulus devletlerin ortaya çıkışında ana hareket noktası olmuştur . Arkasında üç yüz yıllık bir gelişme süreci olduğunu bilerek hareket edildiği zaman , ulus devletler böylesine çağlar boyunca bir oluşumun yansıması olarak bugünün modern devlet düzenlerinin yaratılmasında önde gelen bir destek sağlamışlardır . Üç yüz yılda kurulabilen ve bugünkü modern siyasal yapılanmalarına sahne olarak uzun bir zaman dilimi içinde gelişen ulus devletlerin , küresel şirketler öyle istiyor diye hemen yıkılmaları ya da tarih sahnesinden silinmeleri diye bir çökertme operasyonu istendiği gibi anında gerçekleştirilemez . Milyonlarca nüfuslara sahip bulunan büyük ulus devletlerin tıpkı emperyalist devletler gibi geniş bürokratik yapılanmaları bulunduğu için, bu gibi büyük ve orta boy ulus devletler kendilerini yaratan ve ayakta tutan milliyetçi akımlara sahip çıkarak onları destekleyebilmektedirler . Ulus devletler bugünün saldırı ve tehdit oluşturma aşamasında , milliyetçi hareketlere güvenerek ve onlarla işbirliği ve dayanışma düzeni içine girerek var olma mücadelelerini sürdürmek zorundadırlar .

Yeni ortaçağ türküleri söyleyerek beş yüz yıl öncesine gitmek ve tıpkı orta çağ döneminde olduğu gibi , şehir devletleri kurarak insanları yerel duygusallıklar üzerinden gelecek beklentilerine sürüklemek , küreselci emperyalist sömürgecilerin geliştirmiş olduğu stratejilerden birisi olarak sosyalist sistemin çökertilmesinden sonra dünya gündeminde canlı tutulmaktadır . Ulus devlet yıkıcıları bu hedefe ulaşabilme doğrultusunda Orta Çağ şehir devletlerini bir geçiş aşaması olarak görmektedirler . Artan nüfus çoğunluğunun belirli büyük kentlerde toplanmasıyla birlikte kendi içinde bir yerel devletleşme olgusu olarak şehir devletlerinin gündeme geleceği yeni bir bölücülük stratejisi modern çağlardan beş yüz yıl geriye giderek şehir devletlerini öne çıkararak gerçekleştirilmeye çalışılmaktadır . Bu nedenle üç yüz yıl boyunca uluslaşarak tek bir millet ve devlet haline gelmiş bulunan ulus devletlerin üniter yapıları, yerelci alt kimlikler üzerinden parçalanarak dünya haritası üzerinde bulunan iki yüz devlet kısa zamanda bölünerek ve parçalanarak iki bine çıkartılmaya çalışılmaktadır . Dünya nüfusu sekiz milyar üzerinden on milyara doğru genişlerken , iki yüz adet ulus devleti yeterli görmeyen küresel güçler , devlet sayısını önce iki bin eyalet devletine dönüştürmek ve daha sonra da birkaç yüz yıllık zaman dilimi içinde devlet sayısını bu kez büyük şehirler üzerinden belirlemeye çalışırken, beş bin şehir devletinin yer alacağı bir dünya haritası hazırlıklarının yapıldığı göze çarpmaktadır . İki yüz ulus devletten beş bin şehir devletine geçiş için öncelikle çözülmesi gereken sorunun ulus devletlerin ortadan kaldırılması olduğu için , bunları tarih sahnesine çıkarmış olan milliyetçilik akımının hedefe oturtulduğu yeni bir aşamaya gelinmiştir . Küresel emperyalizm her aşamada ve yerde milliyetçilik düşmanlığı yaparak ve siyasal olayları bu doğrultuda örgütleyerek , ulus devletlerin arkasında destek sağlayan milliyetçilik akımlarını tarih sahnesinden silmeye çaba göstermektedir . İşte bu nedenle aksine milliyetçilik akımlarının güçlendirilmesi gerekmektedir .

Milliyetçiliğin tasfiye edilebilmesi için öncelikle halk kitlelerinin gözünden düşürülmesi gerekmektedir . Bu doğrultuda uluslararası sermaye birikimini elinde tutan ve kontrol eden küresel sermaye , mali oligarşi olarak basın ve medya kuruluşlarını satın alarak dünya kamuoyunu oluşturan bu alandaki çalışmaların önünü kesmekte ve bütün medya kuruluşlarını küresel sermayenin çıkarları doğrultusunda yönlendirerek dünya haritasındaki ulus devletleri ortadan kaldırabilme doğrultusunda alt kimlikçilik pazarlaması üzerinden eyalet devletler , yerel kültürler üzerinden ise şehir devletleri ortaya çıkartarak, hem ulus devletleri hem de ulusal toplum yapılarını tasfiye edebilmenin arayışı içine girmişlerdir . Şehircilik ve eyaletcilik küresel sermayenin ekonomik gücü ile medya ve basın aracılığı ile pazarlanırken, üniter devlet yapılanmalarına karşı çıkılarak bunları yaratmış olan milliyetçilik cereyanları da medya üzerinden çeşitli suçlama senaryolarına hedef yapılmaktadır .

Milliyetcilik akımlarının suçlanmasında en fazla kullanılan faşistlik suçlamasıdır . Ulusalcı ya da milliyetçi akımlara hemen faşist damgası vurarak bunların önünü kesmek isteyen neoliberal kesimler milliyetçilere hiç söz hakkı vermeden , konuşmadan ya da tartışmadan arkalarındaki sermaye desteğine güvenerek her gece medya kanallarında faşizm sözcüğünün papağanlığını yapmaktadırlar . Küresel sermayenin otoriter düzenine teslim olan neoliberaller ulus devlet düzenlerinin çökertilmesi doğrultusunda kamu düzeni yıkıcılığı yaparken , milliyetçi kesimlerden gelebilecek tepki ve karşı koymaları önleyebilme doğrultusunda her dakika ulusalcıları ya da milliyetçileri faşist olmakla suçlayarak, bölücü yıkıcılıklarına meşru zemin hazırlamaya çaba göstermektedirler . Her türlü orta çağ senaryosuna karşı bilimsel devrimler sonrasında gündeme getirilen milliyetçilik akımlarının bugünün modern dünyasını yaratan akımlar olduğunu görmezden gelerek faşizm suçlaması yapmak tüm insanlığı aptal yerine koymaktan öte bir anlam taşımayacaktır . İlkel kabile veya kavim düzenlerinden kurtularak milliyetçilik sayesinde çağdaş dünyanın bir parçası konumuna gelen günümüzün devletleri, kendilerini bugünkü modern dünyanın bir parçası haline getiren milliyetçi yapılanmayı hemen dışlamaları herhalde mümkün olamayacaktır . Bütün devletler, uluslar ve halklar bugüne gelirken kazandıkları hak ve özgürlüklerinden vazgeçmeyeceklerdir . Hiçbir para ya maddi çıkar ulusların geleceğini satın alamayacaktır . Milliyetçilik akımlarının önünü hiçbir ekonomik ya da siyasal güç kesemeyecek ve milliyetçi akımlar yükselmeye devam edeceklerdir .

Bugünün dünya haritası üzerinde yer alan ulus devletler , bir anlamda Alaettin’in lambasından çıkan dev konumundadırlar . Bir lambanın içinde iken dışarıdan görülemeyen bu dev lambadan çıktıktan sonra ,giderek büyüyerek tam anlamıyla bir ulus devlet konumuna yükselmiştir . İşte bu aşamada yükselen milliyetçilik ulus devletlerin kaderini belirlemekte ve bunlara yepyeni bir gelecek sunmaktadır . Küresel emperyalizmin saldırıları ile başlayan küreselleşme döneminde neoliberal yıkıcılığa karşı dördüncü dönem milliyetçilik akımı gündeme gelmektedir . Ulus devletlerin kendi milliyetçilikleriyle küresel güçlerle baş edebilmesi son derece zor olacağı için , uluslararası alanda geliştirilecek bir yeni tür milliyetçi dayanışma ile ulus devletler , kendi evrensel yöneliş örgütlenmelerine giderek , tıpkı sosyalist enternasyonel gibi milli devletlerin öncülüğü ile teşekkül edecek milliyetçi bir enternasyonel örgütlenmesi acilen örgütlenmelidir . Sovyetler Birliği zamanında sosyalistler kendi enternasyonel yapılanmalarını kurmuşlardır .Sosyalist sistem çöktükten sonra da, Bilderberg adı altında bir kapitalist enternasyonel kurularak , küresel sermayenin dünya imparatorluğuna giden yol açılmıştır . Bugün gelinen yeni aşamada ise sosyalist sistemin dağıldığı kapitalist enternasyonelin de ulus devletlere doğru saldırıya geçtiği bir aşamaya dünya gelmiştir . Bugün sosyalistler gibi kapitalistler de haksız yere ulus devlet ve milliyetçilik karşıtlığı yapmaktadırlar . Bu nedenle dördüncü milliyetçilik döneminde artık bütün ulus devletlerin yeni bir milliyetçi enternasyonelin çatısı altında bir araya gelerek ; milliyetçilik akımının haklılığını , ulus devletlerin sahip olduğu bağımsızlık statüsünü , diğer akımlara karşı milliyetçilik akımının önde gelen yönlerini bütün insanlığa açık bir dil ile anlatmaları gerektiğini artık herkes görmektedir . Herkese milliyetçiliğin faşizm , popülizm ya da muhafazakarlık olmadığını , aksine bugünkü modern dünya ile bilimsel devrimlerin arkasında kilisenin kontrolundan kurtulmuş laik bir milliyetçilik akımının bulunduğunu, tüm insanlığa anlatacak yeni bir söyleme gereksinme vardır . Bu doğrultuda her ülkede yeni akımlara , programlara ve söylemlere gereksinme vardır . Dördüncü döneminde milliyetçilik artık hızla yükselmektedir . Milliyetçilik karşıtı kesimlerin haksızlıkları ortaya çıktığı için günümüzün yükselen akımı konumuna milliyetçilik kendiliğinden gelmiştir . Yükselen milliyetçilik sayesinde ulus devletler giderek güçlenmeli ve küresel şirket saldırılarına karşı ulusal yapılar, güçlenen milliyetçiliğin önderliğinde daha adil ve eşitlikçi bir yeni dünya düzeni kurulmasına yardımcı olabilmelidir .

GÜNDEM ANALİZİ : Bir başka emekli komutan bakın ne diyor ????

Bir başka emekli komutan bakın ne diyor ????

Londra’da bir gün IISS’de bir konferans vardı.

Konu Türkiye olduğu için konferansa gittim.

Birkac konuşmacı Türkiye hakkında "jeo-politik önemi tarihi vb. " konularda konuşma yaptı.

En son bir profösör çıktı kürsüye.

Türkiye’nin modernleşme tarihi hakkında oldukça bilgili olduğu anlaşılıyordu.

Konuşmasında Osmanlinin yükselişi ve duraklama dönemini birkaç cümleyle anlattıktan sonra gerileme doneminde çöküşü durdurmak için gösterilen cabalardan bahsetti.

Sonra da 3.Selim döneminden başlayarak cumhuriyet donemi inkilaplarına kadar modernleşme sürecini özetledi.

Bu anlatim sirasinda; "Osmanlı’da modernleşme sureci ordu ile basladigindan 1980’lere kadar modernleşmede öncülüğü ordu mensupları yapmistir. " anlaminda ifadeler kullandi .


80 darbesinde de ordunun ülkeyi iç savaşın eşiğinden döndürdüğünü ilave etti.

Soru cevap sürecine gelindiginde soru soranlardan PKK sempatizani oldukları sordukları sorulardan anlaşilan birkaç kişi PKK olaylarini çarpitarak ordu ve turkiye’yi suçlar tarzda sorular sordular.

Profesör bu soruları detaylı bir şekilde cevapladı.

Özet olarak "PKK silahlı bir terör örgütüdür.

Dünyanın hangi ulkesi olursa olsun silahli teror orgutlerine silahla karşılık verir.

Türkiye kendini savunmaktan daha fazlasını yapmamistir. " dedi.

Sonra yine Turkiye vatandaşı olduğu anlaşilan biri söz aldi. "

Profesör askerlerin Türkiye’nin modernleşme ve demokratikleşmesinde öncü rol oynadigi iddianiz bana abartili ve tutarsiz bir iddia gibi geldi.

Ayrica 80 darbesini ovuyormuş gibi gorunen ifadelerinizi demokrasinin dogum yeri olarak bilinen İngiltere’nin bir profosöründen duymuş olmaktan dolayı çok şaşırdım. " dedi .


Profesor "Sanirim vaktimiz dolmak uzere bu sebeple soylediklerinize kisaca cevap verecegim.

Türkiye’de demokratikleşme yönündeki ilk köklü adım 2.Meşrutiyettir.

Meşrutiyet subaylarin cogunlukta oldugu Ittihat ve Terakki Partisi tarafindan ordu mensuplarinin onculugunde gerceklestirilmistir.

Cumhuriyet’i kurup saltanati kaldiranlar da başta Mustafa Kemal Paşa olmak üzere askerlerdir.

Bu yadsinamaz bir gercektir.

Ben asker degilim.

Burada askerleri ovmek gibi bir endise de tasimadan tespit ettigim gercekleri soyledim.

Peki neden askerler onculuk etmişlerdir?

Çunku Turklerin modernlesme sureci Ordunun modernlesmesi ile baslamistir.

Sanayi olmadigi icin avrupadaki gibi burjuva sinifi Osmanlida ortaya cikmamistir.

Ticaret de Turklerin elinde degil azinliklarin elindedir.

Universiteler ve sivil egitim askeri okullarin acilmasindan cok sonra yayginlasmaya baslamistir.

Fakat bu okullar cumhuriyet donemine kadar yetersiz kalmistir.

Okuma yazma orani cok dusuktur.

Okuyup yazanlarin da cogu askerdir.

1920’ler Turkiyesinde sivil aydin kesim neredeyse yok denecek seviyededir.

Doktor gibi ilk açılan sivil egitim kurumlarindan mezun olanlar bile avrupa ile kiyaslanmayacak kadar azdir.

Yani o donemde aydin denince akla gelen askerlerdir.

Bu sebeple modernlesme surecinde subaylar oncu rol oynamistir.

1980 darbesine gelince o dönemde tum dunya iki kutuplu düzenin sebep oldugu kanli olaylarla karşi karsiya kalmistir.

Avrupa’da da bircok ulke kanli catismalar yasamistir.

Italya’da basbakan kacirilip oldurulmustur.

Almanya’da kanli olaylar yasanmis ama Alman siyasetciler sorumluluk alip sert tedbirlerle olaylari kontrol altina alabilmistir.

Ingiltere ve diger Avrupa ulkelerinde de teror eylemleri yasanmistir.

Avrupa’da siyasetciler ve devlet kurumlari halkin ve aydinlarin destegiyle bu olaylari kontrol edebilmislerdir.

Ama bircok Asya Guney Amerika ve Afrika ulkesi ayni basariyi gosterememistir.

Bu sebeple bircok ulkede ic savas yasanmistir.

Bazi ulkelerde rejimler degismis bazi ulkeler bu ic savaslarda bölünmüştür.

Diger bazi Asya Ortadogu ve Guney Amerika ulkelerinde ise bu bölünme sureci askeri darbelerle durdurulmustur.

Elbette askeri darbeler demokratik bir ulke icin istenmeyen bir seydir.

Ama 80 darbesi ile Türkiye iç savaş yaşamaktan ve hatta bölünmekten kurtulmuştur.

Darbe oncesinde her gun onlarca patlama ve silahli saldirida onlarca insan olurken darbecilerin aldigi sert tedbirlerle olaylar kisa surede sona ermistir.

Ustelik Turkiye’de ordu bazi Asya Ortadogu Guney Amerika ve hatta Guney Avrupa ulkelerinde oldugu gibi hicbir zaman omur boyu suren ve babadan ogula geçirilmeye calisilan askeri diktatorlukler kurmamıştır.

Darbelerden sonra en kisa surede tekrar parlementer sisteme gecilmistir.

Turkiye’nin sorunu ordunun otoriter eğilimleri degil sivil elitin yetersizligidir.

Elbette askeri darbeleri desteklemiyorum ama insan hayatinin kutsal oldugunu dusunuyorum.

Bu anlamda iç savaş yaşanip yuzbinlerce insan olecegine sivil siyasetciler ve aydinlarin beceriksizligine halkin yasami ve devletin butunlugunu kurban etmek istemeyen bir askeriyenin tutumunu da anlayabiliyorum. "


Profesorun cumleleri muhtemelen bire bir boyle degildi ama aklimda kaldığına gore bunlari ifade etmişti.

Konferanstan sonra gidip kendisi ile biraz sohbet ettim.

Adam Turk tarihi ve toplum yapimiz hakkinda bizim aydınlarımızla karşılaştırılamayacak kadar çok şey biliyordu.

Bunu gorunce cok uzuldum.

Bizim derdimiz ne askeri darbeler ne siyasal islam ne de bolucu teror.

Bunlar asil sorunumuzun sadece bir sonucu.

Asil sorunu cozmeden bunlari cozemeyiz.

Cunku bunlari yaratan asil sorunumuz.

Kendi tarihini bilmeyen kendi halkini tanimayan bu yuzden ya rusca ya çince ya amerikan ingilizcesi ya Almanca-Fransizca-ingilizce veya Arapca gibi yabanci lisanlarla halkin sorunlarina recete yazmaya calisan siyasetci aydin sanatci vb. kesimlerdir.


Bu kesimler turkce recete yazmayi becerebilselerdi darbeler de olmazdi feto ve turevleri de olmazdi 80 oncesi anarsisi de olmazdi 80 darbesi de olmazdi pkk teroru de olmazdi.

Kimse sucu disarida veya baska bir yerde aramasin.

Tarlayi duzgun capalamayan zararli otla urun verecek olan bitkiyi ayiramayan birinin tarlasinda saglikli ve bol urun almayi beklemesi ahmakliktir.

Suc komsu tarla sahibinde ayrikta kanyaşı’da degil sorumlulugunu yerine getiremeyen tembel bilgisiz beceriksiz kisilerdedir.

GÜNDEM ANALİZİ : Suriye – Filistin Cephesi

Suriye – Filistin Cephesi

Geçenlerde tarihte kayıp özne olan Osmanlı’nın son dönemlerinde olan Kut Zaferi (Kut-ul Amare Kuşatması – 1916) bahsetmiştim bilenler bilir.

A – Şimdi de size çok tartışmalı olan Nablus Cephesinden bahsedeceğim.

Nablus Savaşı diye bilir çoğu kişi fakat Batı’da karşılığı Armageddon yani El-Megiddo savaşı. Bizim o dönem Suriye kazâmız olan “Mecidiye” bölgesine doğru ilk harekât yapıldığı için bu adı almaktadır. Bizde de Atatürk Nablus tepelerinde olduğu için Nablus savaşı olarak bilinir.

Yahudilerin Araplara bahsettiği Armageddon olmuş da haberimiz yok diyebiliriz.

Savaş ile ilgili ingiliz kaynaklarına göre asker sayıları şu şekildedir:

Allenby komutasında 69.000 İngiliz (12.000’i süvari), 35.000 Türk askeri mevcut. Arap Emirinin Oğlu Faysal’ın ordusu’nu hesaba katmamışlar bile. Onlara göre 25.000 Türk etkisiz hale getirilmiş ve 10.000 kişi kuzeye kaçmıştır.


Bilmek isteyenler için yazayım. O dönemde savaşlar sırasında uydudan gözetleme ihtimali olmadığı için telgraf tellerine bağlı orduların haberleşmesi. Her top atışı demek bağlantı kesilmesi demektir.

Şimdi gelelim diğer meseleye.

B – Bu savaşta iki tarafın nicelik olarak değil nitelik olarak ne durumdaydı:

1) İngiliz ordusu tam donanımlı ve son teknoloji silahlara sahiptir

2) Türk ordusu Sina yarımadası savaşları dahil olmak üzere çok kez saldırı hattına gitmiş ve yorgun düşmüştür. Silahlar ise Almanlar verdiyse belki iyidir.

3) Türk ordusunun Çanakkale’de de bildiğiniz gibi yiyecek yemekleri ve kıyafetleri olan varsa şanslıdır. O dönem herkes cephelerde olduğu için üretim durmaya yakın olmuştur.

4) İngilizler sömürge nüfusları sayesinde sürekli üretim olmuştur.

5) Faysal, Dürziler vb. bazı faktörler hesaba katıldığında iş daha vahim oluyordu. Cephe arkasında ve çöl taraflarında sürekli arka tarafa baskın yapılıyordu. Telgraf tellerini kesme ve ikmal yollarını kapama gibi durumlar olmuştur.

Atatürk 7. Ordu başına geldiğinde Gazze’de başlayan savaş Lübnan sınırına gelmiştir. Kudüs’ü kutsal mekan olduğu için tek kurşun atmadan terk eden kişi belki eleştirilebilir belki.

Asıl saldırı ile askeri harcayan komutanlar kim ise onlara laf etmeleri gerekirken gidip en son kaybedilecek orduyu kurtaran kişiye saldırılması art niyetli bir durum olduğunun göstergesidir.

C – Birinci dünya savaşını adım adım okursanız şunu görürsünüz:

1) Hava şartları savaşın kaderinde çok etkili olmuştur.

Alman – Fransız Cephesi, Sarıkamış, Filistin-Suriye

2) Saldıran taraf her zaman çok üstün sayıda asker ve cephane kaybetmiştir.

Alman Fransız cephesinde her saldıran kesim ordusunun yarısını kaybedip oturmuştur aşağı. Kazancı ise çok cüzî olmuştur.

3) Osmanlı askerleri ilk aşamalarda eski kültürde olduğu gibi sürekli saldırı içerisinde olmuştur gücü tükenip geri çekilmeler başlayana kadar.

Sina cephesi, Kars cephesi örneklerine bakarsanız faciaların da en çok bundan çıktığını görebilirsiniz.

D – Şimdi gelelim savaşın seyrine.

Savaşta ilk başta iki tarafın Ordusu düz bir hat şeklinde dizilmişlerdir.

İngiliz ordusu iki kat daha büyük olduğu için tek bir cepheye yüklenip bu hattı yarma hedefinde olmuştur. Bunun da en güzel yolu ova olan sahil şerididir.


İngilizler 8. Ordu ve sahil bölgesine yüklendiği için o bölgede olan ordu Mecidiye kazasına kadar geri çekilmiştir. Nablus cephesi o sırada harp sebebiyle geri çekilen 8. ordu ile iletişime geçememiştir.

2. gün

O gün 8. Ordu çok toprak kaybetmiştir. Tüm sahil İngilizlerin eline geçmiştir Mecidiye düşmüştür. Lübnan’a yakın bulunan Yıldırım Orduları gelen İngilizler o bölgeye geldiğinde arkada cephe almıştır fakat kıyı şeridinin boşluğundan dolayı arkalarından dolaşan birlikler onları esir almıştır. İngilizlerin 7. ordunun arkasına sızma ihtimali arttığı, ordusu büyük zarar gördüğü ve demiryolları işgal edildiği için iki gün sonra Atatürk geri çekilmeye başlamıştır.

5. Gün

8. Ordu batı mevzilerini tamamen kaybetmiştir. Yıldırım ordularının olduğu arka mevzileri ele geçiren ingilizler 8. Ordu’nun gittiği şehri ele geçirmiş ve onların esir düşmesine sebep olmuştur. Atatürk ise şu an Şeria nehrinden doğuya (Ürdün bölgesi) geçerek ordusunu Haleb’e doğru çekmiştir.

E – Cephe Hakkında Çıkan Karalama Kampanyaları

Faysal’ın ordusunun baskın yaptığı yerlerden geçirmeseydi şu an belki de o ordu da Şam’a doğru çekilirken esir duruma düşecekti.

Bunu incelemeyen ve öğrenmek istemeyen birileri üzerinden manipülasyonlar ile insanları kandırmaya çalışmaktadır.

Şu an Türkiye’de Mecidiye savaşını bu kadar hezimet diye aktaranlar, zamanında Kadir Mısıroğlu ile Keşke Yunanlılar galip gelse diyen Yahudi artıkları olduklarını rahatlıkla söyleyebilirim.

İngilizlerin sözlerini tutmadığını şu altta bulunan Faysal’a söz verilen toprakların hangilerinin nasıl verdiklerini tarihi analiz ederek anlayabilirsiniz. Hiçbirisi verilmediği gibi istediği büyük Arap İmparatorluğu yerine ailesinin arasında paylaşılmış şekilde üç parça çöl topraklarını vermiştir.

Aynı zamanda Filistin’de yapılan Müslüman açık Hapishanesinin kurulmasına sebep olmasını gördüğünüzde hangi tarafın Müslümanların yada hiç olmazsa Arapların da gerçek dostu olduğunu görebilir.

Gelelim o haberleri yapanlara (Sinirlerinizi Bozabilir):


El – Lecun muharebesi diyerek ne kadar olaya yabancı kaldıkları ve başkaları tarafından servis edildiği görülebilir. Mecidiye lan bu savaş. Abdulmecid’e de Abdel-Megiddo yada Abdel-Lecun der bunu yazan Allah bilir.

2) LİNK :

Olayları bilip bilmeden konuşmak bu olsa gerek. 8. Ordu nerede 7. Ordu nerede bilmeden doğru yada yanlış bir haber mi diye teyit etmeden servis etmiş yazıları.

Bakmanızı tavsiye etmem fakat Müslümanlar eğer bu yazılar ile birlikte tüm kaynaklara baktığında hangisinin daha gerçekçi olduğunu anlayacaksınız rahat bir şekilde.

Bu da Türk anlatımı ile Nablus savaşı:

LİNK :–nablus-meydan-muharebesi-/Blog/?BlogNo=557737

F – Misak i Millî Sınırları

Yabancı kaynaklar Musul olaylarını ayrıştırıcı makale yaptıklarında farkında olmadan bir gerçeği de bize göstermişlerdir.

Hep merak ederdim Misak-ı Milli sınırları nereden başlıyor nereye kadar gidiyor diye. Çok büyük bölge etnik olarak Müslümanlar çoğunluğu (Avrupa’da olan adıyla Türk) sağlıyordu balkanlarda.

Haber detaylarında da gördüğünüz üzere sınırlar sadece Batı Trakya ile değil Doğu Rumeli’de dahil tüm orta Balkanları kapsıyor.


Ctrl + F yapın ve şunu yazın.

The Turkey that never was

Harita cuk diye karşınıza çıkacaktır. Resim aynı zamanda altta bulunmaktadır.

Gördüğünüz gibi aslında Misak-ı milli hedeflerimiz o zaman daha Mübadele yapılmadığı için Selanik şehrinden Gümrü (Ahıska Türkleri) bölgesine kadar her yeri dahil etmiştir.

Aynı zamanda şu an bile İdlib bölgesinde yaşayan Türkmenlerin sınırların o dönem nereye kadar inmesi gerektiğini açık bir şekilde göstermektedir.

G – Sonuç

Vatan kolay kazanılmadı. Gerçekleri görmek ve kabul etmek büyük meziyettir. İftira atmak ise hiç kimseye yaramamaktadır.

Bonus olarak size 1 Kasım 1918 sınırlarını gösteren fotoğraf aşağıdadır. Orada İngiliz orduları ile Faysal kuvvetlerinin nasıl birlikte Şam’a kadar ilerledikleri, Mekke şerifinin nasıl hala Osmanlı için direndiğini rahatlıkla görebilirsiniz.

Birinci Dünya savaşını inceleyen birisi Osmanlı’nın Sırbistan’dan sonra en çok oranda sivili kaybettiği görülecektir. Sırbistan %24 Osmanlı %14 oranında. Sürekli saldırı taktiği, teknoloji ve iç karışıklıkların etkisi büyüktür bunda.

Hadi neyse Sırbistan için Pirus (Pyrrhus) Zaferi oldu ve koca Yugoslavya devletini kurdu. Osmanlı için ise büyük bir yıkım oldu. Atatürk olmasaydı ve Türkiye kurulmasaydı şimdi Osmanlı hayalleri olanlar bunu dile getiremeyecek kadar tarihe gömülmüş olurdu.

Tarihi haritalar ve yabancı kitapları okumayan kişiler aslında Serv Anlaşmasını sunan batılıların tercihleri arasında en Osmanlıyı var eden anlaşma olduğunu bilmiyorlardır.

Yabancı Arşivlerin birisinden çekilmiş bir fotoğraf vardı zamanında. O fotoğraflarda İç Anadolu dahil her yeri başkasına veren fotoğraflar vardı.

Amerikan veya İngiliz Muhipleri cemiyetleri paylaşımlarda ne kadar tepki gördülerse Serv anlaşmasına razı gelmeleri sağlanmış.

Tabi sonradan Kurtuluş savaşı verildi de o zaman kaybedilen toprakların bir kısmı geri alındı. Tabi alınamayan nicelerinin yanında o dönem olan şartlarda çok üstün bir başarı olarak kabul edilebilir.

Osmanlı devam etseydi Cumhurbaşkanı yerinde Padişah’ın olacağını da çok iyi biliyordur Erdoğan. Çok özlem duyduysa kimliğini umursamaz yerini bırakabilir istediği gibi Osmanlı Hanedanına. Akp içerisinde Osmanlılara bırakıyorum deyince de laf eden birisi çıkmaz tahminimce.

TARİHTE İSYANLAR DOSYASI : Rusya’da 1916 İsyanları..

Rusya’da 1916 İsyanları..

Rusya’nın Asya’da sürdürdüğü kolonizasyon çalışmaları olarak da ele alınabilecek olan Türkistan’ın işgali, sonrasındaki süreçte birçok isyana sebep olmuştur. Bu isyanlar bazen siyasi, bazen kültürel, bazı zamanlarda ise ekonomik nedenlerden kaynaklanmıştır. Bolşevik Devrimine kadar geçen süre içerisinde, Petro’nun şekillendirdiği Asya’da hâkimiyet projesini takip eden Rusya, sanayi devriminden sonra bölgedeki politikaları ile isyanların çıkmasına zemin hazırlamıştır.

Söz konusu isyanlar içinde en geniş bölgeye yayılan ve en büyük etkiyi yaratan isyanlar, 1916 yılında başlayan isyanlardır. Neredeyse bütün Batı Türkistan coğrafyasını kapsayan bu isyanlar, Rusya Türklerinin Çarlık politikalarına karşı geliştirdiği tepkilerin en şiddetlisidir.

1916 isyanları, bu çalışma içerisinde siyasi gelişimi ile, neticeleri ile ve en önemlisi, ekonomik sebepleri ile incelenecektir.

SSCB dönemine kadar İç Asya Türkleri ile Ruslar arasındaki ilişkilerde bir dönüm noktası olan 1916 isyanlarını anlayabilmek için, öncelikle Rusya’nın bölgeyi ele geçirişini ve bu dönemden sonra sürdürdüğü bazı politikaları incelemekte fayda vardır.


Çar I. Petro, Rus modernleşmesinin öncülerinden olduğu gibi, yüzyıllar boyu sürdürülecek olan Rus dış politikasının da mimarı olarak kabul edilmektedir. Rus Çarlığının İç Asya’ya yayılma politikaları da, esasen daha eski tarihlerde başlamış olsa da ancak Petro ile birlikte sistemleştirilebilmiş ve bir plana tabi kılınabilmiştir.

Petro, batıda İsveç’le ve güneyde Osmanlı ile girdiği mücadelelerde olduğu gibi, Orta Asya-Türkistan mücadelelerinde de tek amacını topraklarını genişletmek olarak belirlememiştir ve yayılma politikalarını iktisadi ve diplomatik gayelerle de desteklemiştir. Rusya’nın Türkistan topraklarında kurmaya çalıştığı hâkimiyet, elde etmek istediği bu hâkimiyet sahası üzerinden daha büyük politikalara ulaşmasına da olanak sağlayacak bir adım olarak tasarlanmıştır.

Bu bağlamda, Rusya’nın hem iktisadi kalkınma amacı ile hem de siyasi rakipleri karşısında sömürgecilik yarışında rakiplerine engel olabilmek maksadı ile gözünü diktiği topraklardan biri de Hindistan’dı. Rus siyasetini bütünüyle yeniden tasarlayan I. Petro, Hindistan’a ulaşmanın yollarını da aramıştır. Bu amaçla, Ceyhun nehrinin Hazar’a akışının sağlanması gibi projeler dahi Rus siyaset gündeminde yer edinmiştir. Hazar ile bağlanacak Ceyhun nehri üzerinden gemilerle Hindistan’a ulaşmak, Petro’nun planlarından biridir.[1] Yine, İran ile girilen savaşlarda esas gayenin İran üzerinden Hindistan’a ulaşmak olduğu Petro’nun çağdaşları tarafından dahi dile getirilmiştir.[2] Hindistan’a ulaşan yolların öğrenilmesi için tüccarların bilgisinden de faydalanılmıştır.

Her durumda, Petro’nun Hindistan’a ulaşma hayali İç Asya topraklarından geçmekte idi ve bu nedenle İç Asya’nın Rus hâkimiyet sahası içerisinde bulunması gerekiyordu.

Hindistan’a ulaşmak gayesi haricinde, Türkistan topraklarının zenginliklerinden faydalanmak da Rusya için başlı başına bir amaç teşkil etmekteydi. Petro bu amaçla emri altındaki yetkililere Türkistan topraklarında altın aranmasını da emretmiştir.

Çar I. Petro, Asya siyaseti için önemli rol oynayan Türkistan topraklarını, anılan sebeplerle Rus egemenliği altına almak istemiştir. Bu nedenle, öncelikli olarak Hive Hanlığının ve onunla birlikte Buhara Hanlığının Rus iktidarı altında bulunması gerektiğine kanaat getirmiştir.

Petro’nun düşüncesi, bu Hanlıkların, masraflarını en azından bir ölçüde kendileri karşılayabilecek biçimde Rusya’ya bağlanması gerektiği idi. Bunun için askeri yöntemlere başvurduğu gibi, diplomatik yolları da denemiştir.

Petro’dan sonra, Rusya’nın Türkistan’da hâkimiyet kurma girişimleri devam etmiştir. Ancak Rusya’nın I. Petro’nun 1725 yılındaki ölümünden II. Katerina’nın iktidarına kadar (1762) yaşadığı çalkantılı dönem, bu siyasetin uygulanmasında farklı metotlara ratlanmasına neden olmuştur.

1741 yılında Rus Çarlığının yönetimini eline alan I. Elizaveta, İç Asya topraklarında Petro’ya ve Katerina’ya göre daha sert politikalar sürdürmüştür. Benzer politikalar, 1730-1740 yılları arasında Rusya’yı yöneten Anna İvanovna döneminde de sürdürülmekte idi. Anna İvanovna, Türkistan topraklarının askeri yöntemlerle fethi için görevlendirdiği İvan Kirilov ile Başkurtlar üzerinde bir zafer kazandı. İç Asya’da tutunabilmek için kaleler ve şehirler inşa etmekte olan Rusya, bu zafer üzerine, 1736 yılında bölgede Orenburg şehrini kurdu.

Mezkûr örnektekine benzer askeri yayılma hareketleri, II. Katerina dönemine kadar ayniyle devam etti. II. Katerina ise, yüzyılın son çeyreğinde bölgedeki Müslümanlarla daha sıcal ilişkiler kurmaya karar verdi. Bu nedenle İslami eğitime izin verildi.

Rusya’nın Türkistan topraklarına tam olarak yerleşmesi ise, ancak 19. yy’da mümkün olabildi. 1800’lerin başlarından itibaren sürdürülen savaşlarda Türkistan, Semerkant, Hive gibi pek çok önemli şehir işgal edildi ve bölge Rus egemenliği altına girdi.


Birinci Dünya Savaşının sürmekte olduğu 1916 yılında, Rusya siyasi ve askeri bakımdan Türkistan coğrafyasına hâkim konumda idi. Bu hâkimiyete karşı, Rusya içerisinde Tatarcı, Türkçü ve İslamcı tepkiler de doğmaktaydı.

Ceditçilik olarak anılan yenileşme ve modernleşme hareketi, bu tarihte Kırım, Azerbaycan, İdil-Ural ve Türkistan’da kuvvet kazanmış, etkin bir rol oynamaya başlamıştır. Kültürel faaliyetlerde bulunan ve modern eğitimi öncelik olarak belirleyen ceditçiler, açtıkları okullarda ve çıkardıkları yayınlarda Rusya Türklerinin çağdaşlaşması gayesi için çalışmışlardır. Ceditçilik hareketi kuvvet kazanmış olsa dahi, Batı Türkistan 1916 yılında hâlen İslami düşüncenin de yoğun etkisi altındadır.

1916 yılına gelindiğinde Birinci Dünya Savaşı devam etmekte olduğundan iktisadi durumun ülke genelinde iyi olmadığı ve istikrarlı bir görüntü çizmediği aşikârdır. Bununla birlikte, Türkistan’da durum biraz daha uzun süredir bu şekilde devam etmekte idi.

Ruslar, kolonizasyona benzer bir süreçte İç Asya’ya yayıldıktan sonra sanayi devrimi ile birlikte yeni bir strateji de geliştirmişlerdir. Türkistan’daki geniş toprakları hammadde edinme amacı ile kullanmak, bu stratejilerin başında gelir.

Türkistan, Ruslar tarafından zirai hammadde yetiştirilen bir üs hâline getirilmiştir. Bilhassa pamuk üretimi, Türkistan köylüsünün temel meşgalesi olmuştur. Bu süreçte, üretimin artışı ile değeri düşen pamuk, çok ucuz fiyatlardan Rus pazarına aktarılmaktaydı. Rus sanayi bölgelerinde işlenerek tekstil ürünü hâline getirildikten sonra ise, tekrar bu bölgeye, bu kez işlenmiş ürün olarak ve çok daha pahalı fiyatlarla satılmaktaydı.

Türkistan köylüsü pamuk üretiminden kendisini geçindirecek bir gelir elde edemezken, ihtiyaçlarını karşılamak için yine Ruslardan mal almak zorunda bırakılmıştır. Sınai üretime katılması beklenen kesim ise, fabrikaların bulunmadığı Türkistan’da el ürünleri üretimi ile Rus mallarına karşı mücadele edememiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerine doğru bütün pazarın yabancı tüccarların eline geçmesine benzeyen bu süreçte, Türkistan da ekonomik bağımsızlığını kaybetmiş ve yoksullaşmıştır.


Rus yayılmasına ve Rusya’nın bölgede uyguladığı politikalara karşı ilk ayaklanmalar, 1916 ayaklanmaları değildir.

1892 yılında Taşkent’te, yukarıda zikredilen sebeplerin de etkisi altında ufak çaplı bir ayaklanma hareketi gerçekleştirilmiştir. Ekonomik olarak zor durumda olan halk, bu dönemde yayılan veba ile de mücadele etmekte idi. Rus idaresi bu dönemde, veba salgınının önüne geçmek için bazı önlemler almıştır. Ancak alınan önlemlerin içinde cesetlerin yıkanmasını ve toplu hâlde mezarlıklara götürülmesini yasaklamak da vardır.[3] Yerel halkın hassasiyetleri düşünülmeden alınan bu önlemler, Taşkent’te önce bir protestoya, sonra ufak çaplı bir isyana yol açmıştır. Protestolara katılan sivil halkın üzerine ateş açılması ve bir kısmının öldürülmesi, tepkileri büyütmüştür. Rusya, bu ayaklanmayı, büyük sayıda tutuklamalar yapmak, önde gelenleri cezalandırmak, sürmek yoluyla bastırmıştır.

Bu isyanın ilerleyen yıllarda daha büyük isyanlara ve korkulduğu gibi, bağımsızlık mücadelesine dönüşmesini engellemek amacı ile Rus hükümeti, yaşananların siyasi bir tarafının bulunmadığını, ancak hükümet emrine karşı gelen bazı kişilerin cezalandırılmasından ibaret olduğunu deklare etmiştir.

Rusların yerel yöneticilere karşı takındığı tavrın olumsuz karşılanması, yukarıda zikredilen diğer sebeplerle de birleşince, 1898 yılında yeni bir isyan vuku bulmuştur. İsyan, Andican iline bağlı Mingtepe, Tacik, Kaşkar gibi köylerde başlamıştır.[4]

1898 isyanında, isyancılar kendilerine destek bulmak umudu ile Osmanlı’dan yardım istemek yoluna da gitmişlerdir. İsyanın Dükçi İşan olarak bilinen lideri, Osmanlı sultanına sunulmak üzere bir mektup hazırlatmış ve göndertmiştir. Ancak, eldeki bulgulara göre, bu mektup hiçbir zaman Osmanlı topraklarına ulaşamamıştır.

1898 isyanında görülen eylemler arasında, halkın hoşnut bulunmadığı bazı yerel yöneticilere yapılan saldırılar da göze çarpmaktadır. Demek ki bu isyan, yalnız Rus yönetimine değil, genel olarak bölgede sürdürülen kötü yönetime bir tepki idi ve isyancılar gerek Rus, gerek Türk yahut Müslüman olsun, hoşnut bulunmadıkları yöneticilerin tamamından kurtulmak niyetinde idiler.

1898 isyanı, aynı yıl içerisinde askeri yöntemlerle bastırıldı. İsyancılar yenilerek dağıtıldılar. Rusya, isyanın bastırılmasından sonra isyanın merkez bölgesi olan Andican’a yeni müfrezeler gönderdi. Ayrıca Tacik ve Kaşkar gibi köylerden yerel halk boşaltıldı ve yerlerine Rus köylüleri yerleştirildi.


Bütün isyanlar gibi, Rusya’da gerçekleşen 1916 isyanlarının da siyasi, idari, kültürel ve ekonomik sebepleri vardır. Türkistan halkını isyana teşvik eden sebepler de, aşağıdaki gibi sıralanabilir:

1 – Rusya’nın Türkistan’da pamukçuluğu yayma çabaları, halkı pamuk üretimi ile meşgul ederek hammadde ihtiyacını karşılamak amacı taşıyordu. Ancak artan pamuk üretimi pamuğun fiyatını düşürdüğü gibi, başkaca bir geliri de kalmayan köylülerin ekonomik durumunun bozulmasına yol açtı.

2 – Güçlü bir endüstriye sahip olmayan Türkistan’da, üretilen hammaddenin merkezi Rusya’ya taşınması ve burada işlenmesi, işlenen malların tekrar Türkistan pazarına sokulması, bu döneme kadar elde üretim ile mamul meydana getiren zanaatçı-tüccar Türkistanlıların ekonomik durumunu da geriletti.

3 – Birinci Dünya Savaşı, Rusya’nın savaş harcamalarını büyük ölçüde yükseltti. Rus yönetimi bu harcamaları vergilerin artırılması yolu ile karşılamaya çalıştı. Bu nedenle, 1 Ocak 1915’ten itibaren yerel halktan askerlik yapmamalarının karşılığı olarak fazladan %21 vergi alınması kararlaştırıldı. Ekonomik olarak zaten güç durumda olan halk, bu vergi ile yoksulluğa daha da fazla itildi.

4 – Yürütülen politikalar neticesinde kumaş fiyatları %300-400, şeker fiyatı %250, ayakkabı fiyatı %300-400 arttı. Yerel halkın bu ihtiyaçlarını başka yollarla karşılaması da imkân dâhilinde değildi.

5 – Türkistan’daki mahalli idarecilerin Rus yönetimi ile ilişkileri uzun süredir iyi değildi ve bu durum 1898’de olduğu gibi isyanlara yol açabiliyordu.

6 – 19. yy’ın son çeyreğindeki veba salgınında olduğu gibi, Rus hükümeti politikalarında yerel halkın hassasiyetlerini yeterince dikkate almamakta idi.

7 – Gittikçe borçlanan köylüler, nihayetinde topraklarını da kaybetmeye başladılar. Rus yönetimi, Rus tüccarları ve yerel zenginler tarafından yürütülen sömürü politikaları neticesinde, topraksız köylülerin sayısında önemli bir artış yaşandı.

Bütün bu etkenlerin bir araya gelmesi, 1915’ten başlayarak, fakat esas patlamasını da 1916’da yaparak, yeni bir isyan dalgasının başlamasına sebep oldu.


1916 isyanları, daha önceki isyanlara göre çok daha fazla etki yaratmış ve çok daha geniş bir sahaya yayılmıştır. Daha önce yaşanan ayaklanmalarda isyan sahası Taşkent gibi şehirler veya Andican gibi bölgeler olabilmekte idi. Bu isyana ise, Kazaklar, Kırgızlar, Özbekler, Türkmenler, Tacikler, Karakalpaklar ve Uygurlar katıldılar.

İsyan coğrafyasının merkezi, Hocend idi. Batı Fergana’da bulunan Hocend’den başka, bütün Fergana bölgesi, Maveraünnehir ve Kazak bozkırlarının bir kısmı da isyana sahne olmuştur. Yedisu (Yettisuv) bölgesi, Kırgızlar vasıtası ile yine isyan coğrafyası içinde yer alır. Son olarak, Maveraünnehir’in ötesindeki Türkmenistan bölgesi de, isyana katılan topraklar arasında yer alır.

Böylece, 1916 isyanlarının gerçekleştiği sahanın, aşağı yukarı bütün Batı Türkistan olduğunu söylemek mümkün olmaktadır.


İsyanlar, ilk olarak 4 Temmuz 1916 tarihinde Hocend’de başlamıştır.[5]Aralarında kadınlar ve çocuklar da bulunan ve Dedebay Meşeripov, Yahyahan Karı Alimhanov, İşanhan Mirza Ormov gibi insanların da önderlik ettileri 6-7 bin kişilik bir protestocu grup, 4 Temmuz 1916’da Hocend’de karakol binasını kuşatarak çalışmaya gitmeyeceklerini bildirdiler. Polis ve asker tarafından ateş açılarak dağıtılmaya çalışılan kalabalık, askerlerin silahlarını da ellerinden almaya çalıştı.

Bu olayın ardından, Semerkant’ta isyanlar patlak verdi. 5 Temmuz 1916’da Semerkant’a bağlı Angar, Ürgüt, Siyab, Hocaahrar gibi köylerde başlayan ve yine amelelik listelerinin yırtılması ile ortaya konulan tepkinin ürünü olan isyanlar, 7, 11 ve 12 Temmuz’da başka köylerin de katılımı ile yayılma eğilimi göstermeye başlamıştır. Bu ilk isyanlar, bazı yerel yöneticilerin öldürülmesine kadar varmıştır. Rusya’nın bu isyanları bastırmak için seçtiği yol, yine polisiye metotlar ve tutuklamalardır.

Bu tarihten sonra isyan Sırderya vilayetine, Karakalpakların yaşadığı Amuderya bölgesine yayılmıştır. İsyanın bastırılması amacı ile girişilen polisiye tedbirler, isyanların yayılmasının önüne geçememiş, isyanları alevlendirmiştir.

9 Temmuz 1916’da Fergana bölgesine de ulaşan isyan dalgası, burada, Andican kentindeki bir cami avlusunda ilk kıvılcımın ortaya çıkışını sağlamıştır. Rusya’nın seferberlik ilanını tanımadıklarını, emrin geri alınması gerektiğini, aksi hâlde yetkilileri öldüreceklerini ilan eden isyancılar, askerler tarafından açılan ateş ile dağıtılmaya çalışılmıştır. Bu olayda, her iki taraftan da ölenler olmuştur.

İsyanın yayıldığı şehirlerden bir diğeri Kokan’dır. İlçe kaymakamının öldürülmesi ile ortaya çıkan hareket, yakın köyleri de harekete geçirmiştir. Kadınların da katıldığı kalkışmalarda, hem Rus yönetimi hem de yerel yöneticiler hedef alınmıştır.

Bütün bu isyanlar süresinde tutuklamalar ve çatışmalar devam etmiştir. Ancak farklı bölgelerde birbiri ardına patlak veren isyanlardan birinin bastırılması, aynı anda bir diğerinin başlamasına engel olamamıştır.

Sağlıklı bir inceleme için bu isyanları ayrı başlıklar altında incelemekte fayda vardır.

1. Hive İsyanı..

Hive isyanı, esasında diğer isyanlardan farklı olarak öncelikle Hive Hanlığı’na yönelmiştir. İsyanın hedefindeki Hive Hanı, Taşkent’teki Rus yöneticilerden yardım istedi ise de bu talebine karşılık bulamamıştır. Seferberlik ilanı ile değil, daha çok yerel yöneticilerden memnuniyetsizlik ile açıklanabilecek bu isyan, Cüneyt Han’ın Hive’yi ele geçirmesinden sonra Rusların yerel yöneticilerle arabuluculuk yapması ile neticelenmiş gibi gözüktü. Ancak bir yıl sonra yeniden ayaklanan Türkmenler, bu kez karşılarında güçlü bir Rus birliği buldular. Cüneyt Han bu olaydan sonra İran’a kaçtı ve Bolşevik devrimine kadar orada kaldı.

2. Türkistan Genel Valiliği İsyanı..

28 Temmuz 1916 tarinde, Çar’ın seferberlik ilanının haberi Taşkent’e ulaştı.[6] Askere almaların başlayacağını ve ayrıca halkın siper kazmak gibi işlerde çalıştırılacağını öğrenen halk, Hocend ve Semerkant’ta ayaklandı.

11-17 Temmuz 1916 tarihleri aralığında, Türkistan Genel Valiliği’ne bağlı köylerde birer birer isyan çıkmaya başladı. İlyatan, Uyçi, Uygur, Meşed, Taşkurgan, Tepekurgan, Peşjaran, Aşağı Almaz, Cindaul, Kızıl Ravat, Yarkurgan, Hanavat, Pap, Cadak, Varzik, Car Bulat, Yukarı Aşt ve Aşağı Aşt köyleri isyana katıldı.

Semerkant dışında, Taşkent’te de isyanlar baş gösterdi. Taşkent’teki ayaklanma haberi Çizah’a ulaştığında, buradaki imamların da teşvikleri ile Çizah da bütün köyleri ile isyana katıldı.

Bu ayaklanmalar, nihayetinde bastırıldı. Ancak ayaklanmalar neticesinde Rusya Türkistan Genel Valiliği’nden toplamak istediği 250.000 kişi yerine, 123.000 kişi ile yetinmek zorunda kaldı.

3. Kırgız İsyanı..

Semireçye (Yettisuv) bölgesinde hayvancılık ile uğraşan Kırgızlar, Türkistan’ın geri kalanına göre maddeten daha iyi durumda idi. Ancak bölgeye Rusların ve Ukraynalıların yerleştirilmesi bölgedeki Kazak ve Kırgızların meralarını azaltmış ve ekonomik dengeyi bozmuştu.[7]

Bölgede 1916 yılının sonuna kadar önemli bir yekûn tutan toprak müsadereleri yapıldı.[8]

Ekonomik durumun bozulmasından ötürü memnuniyetsiz olan ve hâlihazırda Rus yönetimine sempati beslememekte olan halk, 8 Temmuz 1916’da işçi celbine ilişkin haberi aldı. Bunun neticesinde, 6 Ağustos 1916 tarihinde Bişkek’te ayaklanma başladı. Bişkek’te başlayan ayaklanma kısa sürede çevreye yayıldı.

Bölgedeki ayaklanmalar silah zoru ile bastırıldı. Bu ayaklanmalar sırasında Kırgızlar ellerindeki hayvanların önemli kısmını kaybettikleri gibi, 30.000’den fazla fertlerinin ölümü ile karşılaştılar. Rus kaybı ise, asker ve sivil idareci dâhil olmak üzere, 3.000’den fazla ölü ve yaralı idi. Ayaklanma neticesinde büyük kayıplar veren Kırgızlardan bazıları, çareyi komşu Çin’e kaçmakta buldular.

4. Türkmen İsyanı..

Türkmenlerin işçi celbine dair karara gösterdikleri tepki, diğer Türkistan bölgelerindeki tepkiye nazaran daha yumuşak olmuştur.[9] Ancak karar yine de huzursuzlukla karşılanmıştır ve bazı Türkmen boyları İran ve Afganistan’a kaçmaya başlamıştır.

İlerleyen zamanlarda Türkmenler ve Ruslar arasındaki ufak çatışmalar da büyümeye başlamıştır. Türkmenlerin toplu hâlde polis merkezlerine saldırmaları şeklinde büyüyen isyanlar, Rusların sert askeri müdahaleleri ile karşılandı. Bölgede bulunan Aziz Çapıkov gibi Türkçüler, Rus aleyhtarı olan bu mücadeleyi sürdürmeye gayret etmişlerdir. Türkmen vilayetlerinde isyanlar uzun müddet devam etmiş ve birçok Rus’un öldürülmesine neden olmuştur.

Türkmen isyanının bastırılması ise, General Madridov komutasındaki altı piyade taburu, 1.500 süvari ve 18 top ile gerçekleştirilmiştir. İsyan bastırıldıktan sonra isyana katılan Türkmenler öldürülmüştür ve birçok Türkmen köyü yakılmıştır.

5. Kazak İsyanı..

Şubat 1917’ye kadar Türkistan’a yerleştirilen Rusların önemli kısmı Kazak topraklarına iskân edilmişti. Sürdürülen nüfus ve iskân politikaları ile Kazakistan’ın demografik yapısının değiştirilmesi, aynı zamanda ekonomik yapının da değiştirilmesi anlamına gelmekte idi. 1916 yılında bütün Kazakistan nüfusunun %35’i Slavlardan müteşekkildi. %35’lik bu nüfus, toprakların ise %75’ini kullanmaktaydı.[10]

Nüfus çoğunluklarını ve topraklarını kaybeden Kazaklarda, bu nedenle bir memnuniyetsizlik gözlemlenmekte idi. Bu memnuniyetsizlik Taşkent’teki isyanın duyulmasından sonra Kazaklarda da kendisini isyan olarak gösterdi.

Akmolinsk (Akmolla) ve Semipalatinsk (Semey) gibi önemli Kazak merkezlerinde isyanlar başladı. Bu bölgedeki isyanların çıkışı, 1916 senesinin Eylül ayında meydana gelmişti. En şiddetli ayaklanma ise, Turgay oblastında gerçekleşti. Kendi aralarında yaşadıkları geçimsizliklere son veren Kıpçak, Narman ve Argun boyları, Ruslara karşı harekete geçtiler.

Kazak isyancılar Köce Köl’de bir Rus birliğini mağlup ederek çekilmek zorunda bıraktılar. Turgay’a yönelik hücumlar ise 5 Kasım 1916’ya kadar sürdü. Bu tarihte General Lavrenteev komutasındaki bir kolordu takviye birlik olarak bölgeye ulaştı. Kalabalık ve organize olan bu kuvvet, isyancıları Turgay’dan uzaklaştırdı. Kazak isyanı, bu tarihten sonra kısa süre içerisinde dağıldı.


1916 isyanları, her iki taraf açısından da yıkıcı sonuçlar doğurdu. Rusya Türkleri, bu isyanlarda büyük kayıplar verdiler. Yalnızca Kırgızların kaybı 30.000’i aşıyordu.

İnsan kayıplarının yanında, birçok köyün yakılması ve hayvan sürülerinin telef olması gibi neticeler, Türkistan halkının yaşam standartlarını daha da düşürdü. Ancak daha sonra, 1930’lara kadar sürecek olan Basmacı hareketleri, bu isyanlarda kendisini gösteren motivasyonun da etkisi ile Rusya’da Türk-Müslüman bağımsızlık hareketlerinin simgesi hâline geldi.

İsyanın sonuçları Ruslar açısından da olumlu olmamıştır. İnsan kayıpları Türklere göre çok daha az olan Ruslar, bu isyanlardan daha çok stratejik olarak zararlı çıkmışlardır. Birinci Dünya Savaşı sürerken meydana gelen bu isyanlar, Rusların bazı birliklerini savaş sahasından çekerek Türkistan bölgesine kaydırmalarına neden olmuştur. Bu nedenle, Rusya’nın cephelerdeki pozisyonu da zayıflamıştır.

Bolşevik devrimine giden yolda, Rus Çarlığı’nı, başka birçok etkenle birlikte bu isyanların da zayıf düşürmüş olduğunu söylemek, sanıyoruz ki yanlış olmayacaktır.

Kaynak :